ZENGEZUR KORİDORU’NUN: TARİHSEL ARKA PLANI, GÜNCEL DİNAMİKLERİ VE GELECEK PERSPEKTİFİ
Sovyet Dönemindeki Etnik Ayrılıklar ve Dil Politikaları
Çarlık Rusya’dan başlayarak Sovyetler Birliği döneminde etnik ve dilsel ayrılıklar artırılmıştır. SSCB’de yaşayan halklar arasında ortak dil Rusça olarak belirlenmiş, halkların kendi dilleri ise lehçeler bağlamında keskinleştirilerek ayrılıklar derinleştirilmiştir.
Bu süreçte kültürel ve siyasal hegemonya Rus ve Rusça üzerinden yürütülmüştür.
Sovyetlerden Kalma Yapay Sınırlar ve Bağımlılık Mekanizması
SSCB’nin dağılmasıyla birlikte yeni bağımsız devletler arasında Rusya tarafından yapay sınırlar çizilmiş, devletler arasında tartışmalı bölgeler bırakılmıştır. Bu alanlarda çıkan çatışmalarda Rusya zaman zaman ara bulucu, zaman zaman taraf olarak konum alarak bölgedeki hâkimiyetini sürdürmüştür.
SSCB döneminde büyük fabrikalarda üretimin “beyni” Ruslar iken, dağılma sonrası bu uzmanların Rusya’ya göç etmesiyle birçok fabrikalar kapanmış, yeni devletlerin Rusya’ya ekonomik bağımlılığı bu bağlamda artarak devam etmiştir.
Azerbaycan–Ermenistan Çatışmaları ve İran’ın Rolü
Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki çatışmalar yıllarca körüklenmiş, Azerbaycan topraklarının işgaliyle birlikte Azerbaycan ve Ermenistan arasında büyük bir düşmanlık oluşturulmuştur. Bu çatışmalarda Rusya ara bulucu ya da denge unsuru olarak devrede olarak bölgenin kendine bağımlılığını devam ettirmiştir.
İran ise hem Ermenistan’ın işgali altındaki Azerbaycan topraklarında nüfuz kazanmış hem de güçlü bir Azerbaycan Devleti’nin önünü kesmeye çalışmıştır.
İran’ın temel motivasyonları:
- İran’daki Azerbaycan Türklerini kontrol altında tutmak.
- Türk dünyasının ekonomik değerlerine Rusya ile birlikte hâkim olmak.
- Türkiye ile Türk dünyası arasında aynı zamanda AB ile Türk dünyası arasında kara ve demir yolu bağlamında stratejik bir konumda yer almak.
- Çin’den Avrupa’ya uzanan ticaret yolu üzerinde stratejik konumunu korumak olarak özetlenebilir.
Zengezur Koridoru’nun Stratejik Önemi
Zengezur Koridoru yalnızca Azerbaycan ile Nahçıvan arasında ulaşımı kolaylaştıran bir hat değildir. Aynı zamanda;
- Türkiye’nin Türk dünyasına,
- Türk dünyasının Avrupa’ya, kara yoluyla bağlanmasını sağlayacak stratejik bir koridordur.
Bu özelliğiyle koridor, Yeni İpek Yolu projeksiyonunun merkezinde yer almaktadır. Ancak bu koridora en büyük itiraz sadece Ermenistan’dan değil, Rusya ve İran’dan gelmektedir. Çünkü koridorun açılmasıyla birlikte Azerbaycan–Nahçıvan–Türkiye bağlantısı İran’a ihtiyaç duyulmadan gerçekleşecektir. Aynı zamanda bölgedeki kalkınma misyonu Rus hâkimiyetine takılmadan ilerleyecek ve Rusya’nın arka mahallesi olarak gördüğü bölgedeki hâkimiyeti zayıflamış olacaktır. Ermenistan’ın ise bu konuda endişesi mevcutta koridor üzerindeki az da olsa hâkimiyetini kaybetmek olarak özetlenebilir.
Mustafa Kemal Atatürk’ün Nahçıvan ve Zengezur Koridoru Vizyonu
Zengezur’un önemi tarihsel olarak da dikkat çekmektedir.
- 1932 yılında İran ile Türkiye’nin yaptığı sınır anlaşmasıyla Türkiye, Nahçıvan’a kara bağlantısını kazanmıştır.
- Atatürk, Nahçıvan’ı “Turan Kapısı” olarak görmüş ve bu konuda Moskova’ya gönderilen heyetlere hassasiyet göstermelerini istemiştir.
- Bolşeviklerin Nahçıvan’ı Ermenistan’a vermek istemesine rağmen Türkiye’nin girişimleri sayesinde Nahçıvan Azerbaycan toprağı olarak kalmıştır.
Bu gelişmeler, Zengezur Koridoru’nun güncel bir konu olmanın ötesinde, köklü bir jeopolitik mesele olduğunu da göstermektedir.
İlham Aliyev’in Karabağ ve Zengezur Stratejisi
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in Karabağ ve Zengezur bağlamında izlediği strateji, çok boyutlu bir denge politikasına dayanmaktadır. Aliyev, Azerbaycan’ın diaspora gücünü oluşturmuş ve etkin biçimde kullanarak II. Karabağ Savaşı’nda stratejik kazanımlar elde etmiştir. Aynı zamanda ülkesinin stratejik ve ekonomik potansiyelini bölgesel kalkınmayı destekleyecek projelerle pekiştirmiştir. Özellikle Hazar Denizi’ne komşu devletlerle “Dostluk Bağları” çerçevesinde geliştirilen kalkınma modellerine verdiği destekle bölgedeki ekonomik iş birliğini güçlendiren adımlar olarak öne çıkmıştır.
Bununla birlikte Aliyev, savunma sanayii başta olmak üzere teknolojik yatırımlara öncelik vererek Azerbaycan’ın askerî ve stratejik kapasitesini artırmayı hedeflemiştir. Karabağ Savaşı öncesinde Batı’yı ve Rusya’yı ikna etme noktasında yürütülen diplomasi, İsrail ile geliştirilen iş birliği ve en önemlisi Türkiye ile kurulan stratejik ortaklık bu sürecin en kritik bileşenleri olmuştur. Türkiye’nin askerî kabiliyeti, savaş tecrübesi ve diaspora gücü, Azerbaycan’ın savaş sürecinde ve sonrasında önemli avantajlar elde etmesini sağlamıştır.
Nitekim, SSCB sonrası bağımsızlık kazanan ülkelerin (Rusya hariç) askerî açıdan zayıf kaldığı, teknolojik altyapılarının ise yetersiz olduğu düşünüldüğünde; Türkiye’nin Azerbaycan ordusuna sağladığı eğitim, tecrübe aktarımı ve stratejik destek II. Karabağ Savaşı’nın sonucunu belirleyici olmuştur. Azerbaycan, Türkiye ile kardeşlik hukuku çerçevesinde uzun vadeli askerî iş birliği sayesinde yalnızca savaş alanında değil, askerî strateji geliştirme konusunda da önemli kazanımlar elde etmiştir.
Savaş sonrası süreçte ise Aliyev, Türkiye’nin altyapı alanındaki tecrübelerinden faydalanarak Karabağ’ın imar çalışmalarını başlatmış; altyapı, güvenlik ve yeniden yerleşim politikaları aracılığıyla bölge halkının güvenini kazanmıştır. Yine Aliyev’in bölgedeki Ermeni nüfusa yönelik dostane ve kapsayıcı yaklaşımları, ayrım yapmadan bölge halkının ekonomik ve sosyal yaşam alanlarının iyileştirmesi için çabaları dünya kamuoyu başta olmak üzere Ermenistan kamuoyunda da olumlu şekilde karşılık bulmuştur. Böylece Azerbaycan, yalnızca kendi toplumunun değil, uluslararası kamuoyunun da desteğini kazanarak bölgedeki barış ve istikrarın inşasında önemli bir aktör konumuna yükselmiştir.
Trump’ın Uluslararası Barış ve Refah Yolu Gerişimi
8 Ağustos 2025 tarihinde Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, ABD Başkanı Donald Trump’ın ev sahipliğinde bir araya gelmiş ve ortak deklarasyon imzalamıştır.
Bu deklarasyonla Zengezur (Turan) Koridoru, “Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu Bağlantı Projesi” adıyla 99 yıllığına ABD’nin işletmesine devredilmiştir. Böylece koridorun açılması yönünde farklı ve tarihî bir eşik daha geçilmiştir.
Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye’nin First Lady’lerinin Çin’de birlikte verdikleri fotoğraf, bölgeye gelecek baharın ve barışın sembolü olabilir.
Şanghay İş Birliği Örgütünün (ŞİÖ) 25. Devlet Başkanları Konseyi Zirvesi, 1 Eylül 2025 tarihinde Çin’in Tianjin şehrinde düzenlendi. Zirvede; Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in eşi Mehriban Aliyeva, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın eşi Anna Hakobyan’ın birlikte verdikleri fotoğraf bölgenin ve uluslararası kamuoyunun dikkat çekti.
Sembolik ama derin anlamlar taşıyan bu kare, bölge için yeni bir dönemin işareti ve umutların yeşermesi olarak yorumlandı. Pek çok gözlemciye göre bu fotoğraf, Güney Kafkasya’da barış ve bereket dolu bir baharın habercisi olarak da ifade edildi.
Zengezur (Trump) Koridoru’nun Muhtemel Etkileri
Diplomatik ilişkiler bağlamında ele alındığında
- Azerbaycan–Ermenistan barışı ile Azerbaycan–Ermenistan arasında diplomatik ilişkileri güçlendirebilir
- Türkiye–Ermenistan ilişkilerini geliştirebilir
- Ermenistan’ın Batı ile aradığı yakınlığı artarak devam edebilir
- Azerbaycan’ın İsrail ve ABD ile bağları daha da güçlenebilir
Ulaşım bağlantıları açısında ele alındığında
- Avrupa, Asya ve Türkistan (Orta Asya) arasındaki kara ve demir yolu hatları çeşitliliği gelişebilir
- Türk dünyası Türkiye üzerinden Avrupa’ya doğrudan bağlanır
- Kazakistan başta olmak üzere bölgenin enerji kaynakları Hazar üzerinden yapılacak taşımacılığı gelişebilir
Ekonomik açıdan muhtemel etkileri ele alındığında
- Avrupa’nın Rusya’ya enerji bağımlılığı azalabilir
- İran ve Rusya’nın bölgedeki ticarete olan etkileri azalabilir
- Bölgeye gelecek istikrarla birlikte bölge yatırımları çeşitlenerek ticaret canlanabilir
Küresel ticaret bakımından muhtemel etkileri
- Çin bağlımda proje Kuşak ve Yol Girişimi açısından stratejik bir girişim lakin, ABD kontrolü gibi konular ileride problem çıkarabilir
- Avrupa’ya giden ticaret yolları çeşitlenebilir
- Tarihî İpek Yolu’nda olduğu gibi kültürel ve ekonomik çeşitlilik tekrar artabilir. Bu sayede bölgenin refah düzeyi tekrar yükselebilir
- Bölgedeki güç dengeleri, iş birliği içinde olursa bölgedeki istikrar ve refahı artabilir. Şayet iş birliği sağlanmazsa Rusya, Çin, ABD ve İran’ın müdahaleleri bölgeyi yeniden çatışma bir alana dönüştürebilir.
Sonuç Olarak Bölgenin Geleceğini Ne Bekliyor?
Koridorun istikbali yalnızca Azerbaycan ve Ermenistan’ın barışına bağlı değildir. En kritik soru:
- Rusya, Çin ve İran, ABD’nin bölgedeki girişimlerine nasıl tepki verecek?
- ABD’nin koridorda tekelleşmeye gitmesi hâlinde yeni çatışmalar tetiklenebilir mi?
Özetle bu noktada küresel güçlerin iş birliği veya çatışmaları bölgede ya refahı ya da çatışmaları beraberinde getirebilir.
Ahmet SAĞLAM / 10.09.2025 / Ankara
THE ZANGEZUR CORRIDOR: HISTORICAL BACKGROUND, CURRENT DYNAMICS, AND FUTURE PERSPECTIVES
Ethnic Divisions and Language Policies in the Soviet Period
From Tsarist Russia through the Soviet Union, ethnic and linguistic divisions were deliberately reinforced. Russian was designated as the common language among the peoples of the USSR, while the native languages of other peoples were fragmented into dialects, thereby deepening separations.
In this process, cultural and political hegemony was exercised through Russian identity and the Russian language.
Artificial Borders and Dependency Mechanism Inherited from the Soviets
With the dissolution of the USSR, Russia imposed artificial borders among the newly independent states, leaving behind disputed areas. In the conflicts arising within these regions, Russia sometimes acted as a mediator and at other times as a party, thereby maintaining its dominance in the region.
During the Soviet period, Russians constituted the “brains” of production in large factories. After the collapse, many of these specialists migrated to Russia, leading to factory closures and increasing the economic dependency of the new states on Russia.
Azerbaijan–Armenia Conflicts and the Role of Iran
Conflicts between Azerbaijan and Armenia were fueled for years, and with the occupation of Azerbaijani territories, a deep enmity was fostered between the two nations. In these conflicts, Russia intervened either as a mediator or as a balancing power, sustaining the region’s dependence on itself.
Iran, on the other hand, sought both to gain influence in the Azerbaijani territories under Armenian occupation and to block the emergence of a strong Azerbaijani state.
Iran’s main motivations can be summarized as follows:
- To keep the Azerbaijani Turks within Iran under control,
- To dominate, together with Russia, the economic resources of the Turkic world,
- To maintain a strategic position between Turkey and the Turkic world, as well as between the EU and the Turkic world, in terms of land and rail connectivity,
- To preserve its strategic role along the trade route stretching from China to Europe.
The Strategic Importance of the Zangezur Corridor
The Zangezur Corridor is not merely a line facilitating transportation between Azerbaijan and Nakhchivan. At the same time, it is a strategic corridor that will enable:
- Turkey’s connection with the Turkic world,
- The Turkic world’s connection with Europe by land.
With this feature, the corridor is situated at the center of the New Silk Road projection. However, the strongest objections to the corridor come not only from Armenia but also from Russia and Iran. This is because, once opened, the Azerbaijan–Nakhchivan–Turkey connection will occur without reliance on Iran, and the region’s development mission will advance without being obstructed by Russian dominance. Russia’s control over what it considers its “backyard” would thereby weaken. Armenia’s concern, in this context, can be summarized as the loss of its limited leverage over the corridor.
Mustafa Kemal Atatürk’s Vision of Nakhchivan and the Zangezur Corridor
The importance of Zangezur also draws attention historically.
- In 1932, with the border agreement between Iran and Turkey, Turkey secured a land connection to Nakhchivan.
- Atatürk described Nakhchivan as the “Gate of Turan” and instructed the delegations sent to Moscow to act with sensitivity on this issue.
- Although the Bolsheviks sought to give Nakhchivan to Armenia, Turkey’s initiatives ensured that it remained Azerbaijani territory.
These developments demonstrate that the Zangezur Corridor is not only a contemporary issue but also a deep-rooted geopolitical matter.
Ilham Aliyev’s Strategy on Karabakh and the Zangezur Corridor
The strategy pursued by Azerbaijani President Ilham Aliyev regarding Karabakh and Zangezur is based on a multidimensional balance policy. Aliyev mobilized Azerbaijan’s diaspora power and used it effectively to secure strategic gains in the Second Karabakh War. He also reinforced his country’s strategic and economic potential through projects supporting regional development. Particularly through support for development models under the framework of “Bonds of Friendship” with Caspian littoral states, he strengthened regional economic cooperation.
At the same time, Aliyev prioritized technological investments, especially in the defense industry, aiming to increase Azerbaijan’s military and strategic capacity. Diplomacy conducted with the West and Russia prior to the Karabakh War, cooperation developed with Israel, and most importantly, the strategic partnership with Turkey were critical components of this process. Turkey’s military capabilities, war experience, and diaspora power provided Azerbaijan with significant advantages during and after the war.
Considering that the post-Soviet states (except Russia) remained militarily weak and technologically underdeveloped, Turkey’s provision of training, experience transfer, and strategic support to the Azerbaijani army was decisive in the outcome of the Second Karabakh War. Through its long-term military cooperation with Turkey, Azerbaijan gained not only on the battlefield but also in the realm of military strategy development.
In the post-war period, Aliyev benefited from Turkey’s infrastructure expertise to initiate the reconstruction of Karabakh. Through policies of infrastructure, security, and resettlement, he gained the trust of the local population. His friendly and inclusive approach toward the Armenian population, and efforts to improve the economic and social conditions of all inhabitants without discrimination, were received positively both internationally and within Armenian public opinion. Thus, Azerbaijan rose to the position of a significant actor in building peace and stability in the region, gaining support not only from its own society but also from the international community.
Trump’s International Peace and Prosperity Road Initiative
On August 8, 2025, Azerbaijani President Ilham Aliyev and Armenian Prime Minister Nikol Pashinyan met under the auspices of U.S. President Donald Trump and signed a joint declaration.
With this declaration, the Zangezur (Turan) Corridor was transferred for 99 years to U.S. operation under the title of the “Trump International Peace and Prosperity Road Connectivity Project.” In this way, another distinct and historical threshold was crossed toward the opening of the corridor.
The joint photograph of the First Ladies of Azerbaijan, Armenia, and Turkey in China may symbolize the coming spring and peace for the region.
The 25th Summit of the Council of Heads of State of the Shanghai Cooperation Organization (SCO) was held in Tianjin, China, on September 1, 2025. At the summit, the joint photograph of Mehriban Aliyeva, Emine Erdoğan, and Anna Hakobyan attracted significant attention from both the region and the international public.
This symbolic yet deeply meaningful image was interpreted as a sign of a new era for the region and the blossoming of hope. According to many observers, the photograph was seen as a herald of a spring filled with peace and prosperity in the South Caucasus.
Possible Effects of the Zangezur (Trump) Corridor
In terms of diplomatic relations:
- It may strengthen diplomatic relations between Azerbaijan and Armenia through peace,
- It may improve Turkey–Armenia relations,
- It may further Armenia’s rapprochement with the West,
- It may deepen Azerbaijan’s ties with Israel and the United States.
In terms of transportation connectivity:
- It may diversify land and rail routes between Europe, Asia, and Turkestan (Central Asia),
- The Turkic world may connect directly to Europe through Turkey,
- The transportation of energy resources from Kazakhstan and other regional states via the Caspian may be enhanced.
In terms of possible economic impacts:
- Europe’s dependence on Russian energy may decrease,
- The influence of Iran and Russia on regional trade may diminish,
- With the stability to come, regional investments may diversify and trade may be revitalized.
In terms of global trade impacts:
- The project may be a strategic initiative within the framework of China’s Belt and Road Initiative; however, issues such as U.S. control could create problems in the future,
- Trade routes to Europe may diversify,
- As in the historical Silk Road, cultural and economic diversity may increase again, thereby raising the prosperity level of the region,
- If regional power balances are managed cooperatively, stability and prosperity may increase; if not, interventions by Russia, China, the U.S., and Iran may turn the region into an arena of renewed conflict.
In Conclusion: What Awaits the Region?
The future of the corridor does not depend solely on peace between Azerbaijan and Armenia. The most critical questions are:
- How will Russia, China, and Iran respond to U.S. initiatives in the region?
- If the U.S. seeks monopolization in the corridor, could new conflicts be triggered?
In summary, at this juncture, the cooperation or conflict of global powers may bring either prosperity or renewed confrontations to the region.
Ahmet Sağlam / 10.09.2025 / Ankara
ZƏNGƏZUR DƏHLİZİNİN: TARİXİ ARXA PLANI, MÖVCUD DİNAMİKALAR VƏ GƏLƏCƏK PERSPEKTİVLƏRİ
Sovet Dövründə Etnik Ayrılıqlar və Dil Siyasətləri
Çar Rusiyasından başlayaraq Sovetlər Birliyi dövründə etnik və dil ayrılıqları artırılmışdır. SSRİ-də yaşayan xalqlar arasında ortaq dil rus dili olaraq müəyyən edilmiş, xalqların öz dilləri isə ləhcələr kontekstində kəskinləşdirilərək ayrılıqlar dərinləşdirilmişdir.
Bu prosesdə mədəni və siyasi hegemonluq rus və rus dili üzərindən yürüdülmüşdür.
Sovetlərdən Qalma Süni Sərhədlər və Asılılıq Mexanizmi
SSRİ-nin dağılması ilə birlikdə yeni müstəqil dövlətlər arasında Rusiya tərəfindən süni sərhədlər çəkilmiş, dövlətlər arasında mübahisəli bölgələr saxlanılmışdır. Bu ərazilərdə baş verən qarşıdurmalarda Rusiya bəzən vasitəçi, bəzən isə tərəf kimi mövqe tutaraq bölgədəki hakimiyyətini davam etdirmişdir.
SSRİ dövründə böyük zavodlarda istehsalın “beyni” ruslar ikən, dağılmadan sonra bu mütəxəssislərin Rusiyaya köçməsi ilə bir çox zavodlar bağlanmış, yeni dövlətlərin Rusiyaya iqtisadi asılılığı bu kontekstdə artaraq davam etmişdir.
Azərbaycan–Ermənistan Qarşıdurmaları və İranın Rolu
Azərbaycan ilə Ermənistan arasındakı qarşıdurmalar illərlə körüklənmiş, Azərbaycan torpaqlarının işğalı ilə birlikdə Azərbaycan və Ermənistan arasında böyük bir düşmənçilik yaradılmışdır. Bu qarşıdurmalarda Rusiya vasitəçi və ya balans ünsürü kimi devrədə olaraq bölgəni özündən asılı vəziyyətdə saxlamışdır.
İran isə həm Ermənistanın işğalı altındakı Azərbaycan torpaqlarında nüfuz qazanmış, həm də güclü bir Azərbaycan Dövlətinin qarşısını almağa çalışmışdır.
İranın əsas motivasiyaları:
- İranda yaşayan Azərbaycan türklərini nəzarətdə saxlamaq.
- Türk dünyasının iqtisadi dəyərlərinə Rusiya ilə birlikdə hakim olmaq.
- Türkiyə ilə Türk dünyası, eyni zamanda Avropa Birliyi ilə Türk dünyası arasında quru və dəmir yolu kontekstində strateji bir mövqedə yer almaq.
- Çindən Avropaya uzanan ticarət yolu üzərində strateji mövqeyini qorumaq olaraq ümumiləşdirilə bilər.
Zəngəzur Dəhlizinin Strateji Əhəmiyyəti
Zəngəzur Dəhlizi yalnız Azərbaycan ilə Naxçıvan arasında nəqliyyatı asanlaşdıran bir xətt deyildir. Eyni zamanda;
- Türkiyənin Türk dünyasına,
- Türk dünyasının Avropaya quru yolla bağlanmasını təmin edəcək strateji bir dəhlizdir.
Bu özəlliyi ilə dəhliz, Yeni İpək Yolu proyeksiyasının mərkəzində yer almaqdadır. Ancaq bu dəhlizə ən böyük etiraz yalnız Ermənistandan deyil, Rusiya və İrandan da gəlməkdədir. Çünki dəhlizin açılması ilə birlikdə Azərbaycan–Naxçıvan–Türkiyə bağlantısı İrana ehtiyac duyulmadan gerçəkləşəcəkdir. Eyni zamanda bölgədəki inkişaf missiyası rus hakimiyyətinə ilişmədən irəliləyəcək və Rusiyanın “arka həyəti” olaraq gördüyü bölgədəki təsiri zəifləyəcəkdir. Ermənistanın isə bu mövzuda narahatlığı, mövcud dəhliz üzərindəki az da olsa hakimiyyətini itirmək olaraq ümumiləşdirilə bilər.
Mustafa Kamal Atatürkün Naxçıvan və Zəngəzur Dəhlizi Vizionu
Zəngəzurun önəmi tarixi olaraq da diqqət çəkməkdədir.
- 1932-ci ildə İran ilə Türkiyənin etdiyi sərhəd müqaviləsi ilə Türkiyə, Naxçıvana quru bağlantısını qazanmışdır.
- Atatürk, Naxçıvanı “Turan Qapısı” olaraq görmüş və bu mövzuda Moskvaya göndərilən heyətlərə həssaslıq göstərmələrini istəmişdir.
- Bolşeviklərin Naxçıvanı Ermənistana vermək istəməsinə baxmayaraq, Türkiyənin təşəbbüsləri sayəsində Naxçıvan Azərbaycan torpağı olaraq qalmışdır.
Bu gelişmələr, Zəngəzur Dəhlizinin gündəlik bir mövzu olmanın ötesində, köklü bir geosiyasi məsələ olduğunu da göstərməkdədir.
İlham Əliyevin Qarabağ və Zəngəzur Strategiyası
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qarabağ və Zəngəzur kontekstində izlədiyi strategiya, çoxşaxəli bir balans siyasətinə dayanmaqdadır. Əliyev, Azərbaycanın diaspora gücünü formalaşdırmış və etkin şəkildə istifadə edərək II Qarabağ Müharibəsində strateji qazanımlar əldə etmişdir. Eyni zamanda ölkəsinin strateji və iqtisadi potensialını regional inkişafı dəstəkləyəcək layihələrlə möhkəmləndirmişdir. Xüsusilə Xəzər dənizinə qonşu dövlətlərlə “Dostluq Bağları” çərçivəsində inkişaf etdirilən iqtisadi əməkdaşlıq modellərinə verdiyi dəstək, bölgədə iqtisadi birliyi gücləndirən addımlar olaraq önə çıxmışdır.
Bununla birlikdə Əliyev, müdafiə sənayesi başda olmaqla texnoloji sərmayələrə öncülük verərək Azərbaycanın hərbi və strateji qabiliyyətini artırmağı hədəfləmişdir. Qarabağ Müharibəsi öncəsində Qərbi və Rusiyanı ikna etmək istiqamətində yürüdülən diplomatiya, İsraillə inkişaf etdirilən əməkdaşlıq və ən önəmlisi Türkiyə ilə qurulan strateji ortaqlıq bu prosesin ən kritik ünsürləri olmuşdur. Türkiyənin hərbi qabiliyyəti, müharibə təcrübəsi və diaspora gücü, Azərbaycanın müharibə prosesində və sonrasında önəmli üstünlüklər qazanmasını təmin etmişdir.
Nəticə etibarilə, SSRİ sonrası müstəqillik qazanan ölkələrin (Rusiya xaric) hərbi baxımdan zəif qaldığı, texnoloji infrastrukturunun isə yetersiz olduğu düşünüldükdə; Türkiyənin Azərbaycan ordusuna sağladığı təlim, təcrübə ötürümü və strateji dəstək II Qarabağ Müharibəsinin nəticəsini müəyyənləşdirici olmuşdur. Azərbaycan, Türkiyə ilə qardaşlıq hüququ çərçivəsində uzunmüddətli hərbi əməkdaşlıq sayəsində yalnız müharibə meydanında deyil, hərbi strategiya inkişaf etdirmə mövzusunda da önəmli qazanımlar əldə etmişdir.
Müharibə sonrası prosesdə isə Əliyev, Türkiyənin infrastruktur sahəsindəki təcrübələrindən yararlanaraq Qarabağın imar çalışmalarını başlatmış; infrastruktur, təhlükəsizlik və yenidən yerləşdirmə siyasətləri vasitəsilə bölgə xalqının etimadını qazanmışdır. Yenə də Əliyevin bölgədəki erməni əhaliyə yönəlik dostyana və kapsayıcı yanaşmaları, ayrı-seçkilik etmədən bölgə əhalisinin iqtisadi və sosial həyat sahələrini yaxşılaşdırmaq üçün səyləri dünya ictimaiyyəti başda olmaqla Ermənistan cəmiyyətində də olumlu qarşılıq tapmışdır. Beləcə Azərbaycan, yalnız öz toplumunun deyil, beynəlxalq ictimaiyyətin də dəstəyini qazanaraq bölgədə sülh və sabitliyin qurulmasında önəmli bir aktora çevrilmişdir.
Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Yolu Təşəbbüsü
8 avqust 2025 tarixində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan, ABŞ Prezidenti Donald Trampın ev sahibliyində bir araya gəlmiş və ortaq deklarasiya imzalamışdır.
Bu deklarasiya ilə Zəngəzur (Turan) Dəhlizi, “Tramp Beynəlxalq Sülh və Rifah Yolu Bağlantı Layihəsi” adı ilə 99 illiyinə ABŞ-ın işlətməsinə təhvil verilmişdir. Beləcə dəhlizin açılması yönündə fərqli və tarixi bir mərhələ daha keçilmişdir.
Azərbaycan, Ermənistan və Türkiyənin birinci xanımlarının Çində birgə verdikləri foto, bölgəyə gələcək baharın və sülhün simvolu ola bilər.
Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) 25-ci Dövlət Başçıları Şurası Zirvəsi, 1 sentyabr 2025 tarixində Çinin Tyanjin şəhərində təşkil olundu. Zirvədə; Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin həyat yoldaşı Mehriban Əliyeva, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın həyat yoldaşı Əminə Ərdoğan və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyanın həyat yoldaşı Anna Akopyanın birgə verdikləri foto, bölgənin və beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini çəkdi.
Simvolik amma dərin mənalar daşıyan bu kadr, bölgə üçün yeni bir dövrün işarəsi və ümidlərin filizlənməsi olaraq şərh edildi. Bir çox müşahidəçiyə görə bu foto, Cənubi Qafqazda sülh və bərəkət dolu bir baharın müjdəçisi olaraq da ifadə edildi.
Zəngəzur (Tramp) Dəhlizinin Mümkün Təsirləri
Diplomatik münasibətlər kontekstində ele alındığında:
- Azərbaycan–Ermənistan sülhü ilə Azərbaycan–Ermənistan arasında diplomatik münasibətlər güclənə bilər.
- Türkiyə–Ermənistan münasibətləri inkişaf edə bilər.
- Ermənistanın Qərbə yaxınlaşması artaraq davam edə bilər.
- Azərbaycanın İsrail və ABŞ ilə əlaqələri daha da güclənə bilər.
Nəqliyyat bağlantıları baxımından ele alındığında:
- Avropa, Asiya və Türküstan (Orta Asiya) arasındakı quru və dəmir yolu xətləri çoxşaxələnə bilər.
- Türk dünyası Türkiyə üzərindən Avropaya birbaşa bağlana bilər.
- Qazaxıstan başda olmaqla bölgənin enerji qaynaqlarının Xəzər üzərindən daşınması inkişaf edə bilər.
İqtisadi baxımdan mümkün təsirlər:
- Avropanın Rusiyaya enerji asılılığı azala bilər.
- İran və Rusiyanın bölgədəki ticarətə təsirləri azala bilər.
- Bölgəyə gələcək sabitliklə birlikdə bölgə sərmayələri çoxşaxələnərək ticarət canlana bilər.
Qlobal ticarət baxımından mümkün təsirlər:
- Çin baxımından layihə “Kəmər və Yol Təşəbbüsü” kontekstində strateji bir girişimdir, lakin ABŞ nəzarəti kimi mövzular gələcəkdə problem yarada bilər.
- Avropaya gedən ticarət yolları çoxşaxələnə bilər.
- Tarixi İpək Yolunda olduğu kimi mədəni və iqtisadi rəngarənglik təkrar arta bilər. Bu sayədə bölgənin rifah səviyyəsi yenidən yüksələ bilər.
- Bölgədəki güc balansları əməkdaşlıq içində olarsa bölgədə sabitlik və rifah artar. Əgər əməkdaşlıq təmin olunmazsa Rusiya, Çin, ABŞ və İranın müdaxilələri bölgəni yenidən qarşıdurma sahəsinə çevirə bilər.
Nəticə olaraq Bölgənin Gələcəyini Nə Gözləyir?
Dəhlizin gələcəyi yalnız Azərbaycan və Ermənistanın sülhünə bağlı deyildir. Ən kritik sual:
- Rusiya, Çin və İran, ABŞ-ın bölgədəki təşəbbüslərinə necə cavab verəcək?
- ABŞ-ın dəhlizdə təkəlləşməyə getməsi halında yeni qarşıdurmalar tetiklənə bilərmi?
Ümumiləşdirsək, bu nöqtədə qlobal güclərin əməkdaşlığı və ya qarşıdurmaları bölgədə ya rifahı, ya da qarşıdurmaları bərabərində gətirə bilər.
Ahmet SAĞLAM / 10.09.2025 / Ankara
ЗӘҢГЕЗУР ДӘЛІЗІ: ТАРИХИ НЕГІЗІ, ҚАЗІРГІ ДИНАМИКАСЫ ЖӘНЕ БОЛАШАҚ ПЕРСПЕКТИВАСЫ
Кеңес дәуіріндегі этникалық айырмашылықтар мен тіл саясаты
Патшалық Ресейден басталып, Кеңес Одағы кезеңінде этникалық және тілдік айырмашылықтар күшейтілді. КСРО-да халықтар арасында ортақ тіл ретінде орыс тілі белгіленді, ал жергілікті халықтардың тілдері тек диалект шеңберінде қалдырылып, айырмашылықтар тереңдетілді.
Бұл үдерісте мәдени және саяси гегемония орыс пен орыс тілі арқылы жүзеге асырылды.
Кеңестен қалған жасанды шекаралар мен тәуелділік механизмі
КСРО тарағаннан кейін жаңа тәуелсіз мемлекеттер арасында Ресей тарапынан жасанды шекаралар жүргізілді, даулы аймақтар қалдырылды. Бұл өңірлердегі қақтығыстарда Ресей кейде бітімгер, кейде тарап ретінде әрекет етіп, өз үстемдігін жалғастырды.
Кеңес дәуірінде ірі зауыттарда өндірістің «миы» орыстар болатын. Кеңес Одағы ыдыраған соң мамандардың Ресейге қоныс аударуымен көптеген зауыттар жабылып, жаңа мемлекеттердің Ресейге экономикалық тәуелділігі күшейді.
Әзербайжан–Армения қақтығыстары және Иранның рөлі
Әзербайжан мен Армения арасындағы қақтығыстар жылдар бойы өршіп, Әзербайжан жерлерінің оккупациясымен бірге екі ел арасында терең дұшпандық қалыптасты. Бұл жағдайда Ресей бітімгер немесе тепе-теңдік факторы ретінде араласып, аймақты өзіне тәуелді етіп ұстады.
Иран болса, бір жағынан Армения басып алған Әзербайжан жерлерінде ықпалын арттырса, екінші жағынан қуатты Әзербайжан мемлекетінің күшеюіне кедергі жасауға тырысты.
Иранның негізгі уәждері:
- Ел ішіндегі Әзербайжан түріктерін бақылауда ұстау.
- Түркі дүниесінің экономикалық байлығына Ресеймен бірге иелік ету.
- Түркия мен Түркі дүниесі арасындағы, сондай-ақ Еуропалық Одақ пен Түркі дүниесі арасындағы құрлық және темір жол торабында стратегиялық орынға ие болу.
- Қытайдан Еуропаға баратын сауда жолындағы стратегиялық орнын сақтап қалу.
Зәңгезур дәлізінің стратегиялық маңызы
Зәңгезур дәлізі тек Әзербайжан мен Нахчыван арасындағы қатынасты жеңілдететін жол ғана емес. Ол сондай-ақ:
- Түркияның Түркі дүниесімен,
- Түркі дүниесінің Еуропамен құрлық арқылы байланысын қамтамасыз ететін стратегиялық дәліз болып табылады.
Осы сипатымен дәліз Жаңа Жібек жолы жобасының орталығында орналасады. Алайда бұл дәлізге ең үлкен қарсылық тек Армениядан емес, Ресей мен Ираннан да келуде. Себебі дәліздің ашылуымен Әзербайжан–Нахчыван–Түркия байланысы Иранға тәуелді болмайды. Сондай-ақ аймақтағы даму миссиясы Ресейдің ықпалынсыз ілгерілейді де, Мәскеудің «артқы ауласы» саналатын өңірдегі үстемдігі әлсірейді. Армения үшін болса, дәліз үстіндегі аз ғана бақылауын жоғалту ең басты қауіп болып отыр.
Мұстафа Кемал Ататүріктің Нахчыван мен Зәңгезур дәлізі туралы көзқарасы
Зәңгезурдың маңызы тарихи тұрғыдан да ерекше.
- 1932 жылы Иран мен Түркия арасындағы шекара келісімі нәтижесінде Түркия Нахчыванмен құрлық байланысына қол жеткізді.
- Ататүрік Нахчыванды «Тұран қақпасы» деп атап, Мәскеуге жіберілген делегациялардан бұл мәселеге ерекше мән беруді талап етті.
- Большевиктердің Нахчыванды Арменияға бергісі келгеніне қарамастан, Түркияның араласуымен ол Әзербайжан жері болып қалды.
Бұл оқиғалар Зәңгезур дәлізінің бүгінгі күннің тақырыбынан бөлек, түп-тамыры терең геосаяси мәселе екенін көрсетеді.
Ильхам Әлиевтің Қарабақ және Зәңгезур стратегиясы
Әзербайжан Президенті Ильхам Әлиев Қарабақ пен Зәңгезурға қатысты көпқырлы тепе-теңдік саясатын ұстанды. Ол Әзербайжан диаспорасын қалыптастырып, оны тиімді қолданып, ІІ Қарабақ соғысында стратегиялық жетістіктерге жетті. Сонымен қатар елінің стратегиялық және экономикалық әлеуетін аймақтық дамуға үлес қосатын жобалар арқылы нығайтты. Әсіресе Каспий маңындағы мемлекеттермен «Достық байланыстары» аясында құрылған даму үлгілерін қолдап, аймақтағы экономикалық ынтымақтастықты күшейтті.
Сонымен бірге Әлиев қорғаныс өнеркәсібі мен технологиялық инвестицияларға басымдық беріп, Әзербайжанның әскери және стратегиялық қуатын арттыруды көздеді. Соғыс қарсаңында Батыс пен Ресейді дипломатиялық тұрғыдан иландыру, Израильмен әріптестік, ең маңыздысы – Түркиямен стратегиялық одақ құру бұл процестің шешуші тетіктеріне айналды. Түркияның әскери қабілеті, соғыс тәжірибесі және диаспоралық күші Әзербайжанға соғыс кезінде де, одан кейін де үлкен артықшылықтар берді.
Кеңес Одағынан кейін тәуелсіздік алған мемлекеттердің (Ресейден басқа) әскери тұрғыдан әлсіз болғаны, технологиялық инфрақұрылымының жеткіліксіздігі ескерілсе, Түркияның Әзербайжан армиясына берген дайындық, тәжірибе және стратегиялық қолдау ІІ Қарабақ соғысының тағдырын шешті.
Соғыстан кейін Әлиев Түркияның инфрақұрылымдық тәжірибесін пайдаланып, Қарабақтың қайта құрылуын бастады. Инфрақұрылым, қауіпсіздік және қоныстандыру саясаты арқылы халықтың сенімін нығайтты. Сонымен бірге армян халқына достық әрі инклюзивті көзқарас танытып, аймақ тұрғындарының әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсартуға күш салды. Бұл қадамдар халықаралық қауымдастықта да, Армения қоғамында да оң қабылданды. Осылайша Әзербайжан тек өз халқының ғана емес, халықаралық аренада да бейбітшілік пен тұрақтылықтың маңызды акторына айналды.
Трамптың Халықаралық Бейбітшілік пен Өркендеу Жолы бастамасы
2025 жылдың 8 тамызында АҚШ Президенті Дональд Трамптың бастамасымен Әзербайжан Президенті Ильхам Әлиев пен Армения Премьер-министрі Никол Пашинян кездесіп, бірлескен декларацияға қол қойды.
Бұл құжатпен Зәңгезур (Тұран) дәлізі «Трамптың Халықаралық Бейбітшілік пен Өркендеу Жолы Байланыс Жобасы» атауымен 99 жылға АҚШ басқаруына берілді. Осылайша дәліздің ашылуы бағытында жаңа тарихи белеске жетті.
Әзербайжан, Армения және Түркияның бірінші ханымдарының Қытайда бірге түскен суреті болашақтағы бейбітшілік пен көктемнің символы ретінде қабылданды.
2025 жылдың 1 қыркүйегінде Қытайдың Тяньцзинь қаласында өткен ШЫҰ-ның 25-ші Мемлекет басшылары кеңесі саммитінде Әзербайжан Президенті Ильхам Әлиевтің жұбайы Мехрибан Әлиева, Түркия Президенті Режеп Тайып Ердоғанның жұбайы Эмине Ердоған және Армения Премьер-министрі Никол Пашинянның жұбайы Анна Акопянның бірге түскен суреті халықаралық қауымдастықтың назарын аударды. Бұл символикалық кадр аймақ үшін жаңа дәуірдің белгісі әрі үміттің көгеруі ретінде бағаланды.
Зәңгезур (Трамп) дәлізінің ықтимал әсерлері
Дипломатиялық тұрғыдан
- Әзербайжан–Армения бейбітшілігі екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастарды нығайтуы мүмкін.
- Түркия–Армения байланыстары дами алады.
- Арменияның Батыспен жақындасуы күшеюі ықтимал.
- Әзербайжанның Израиль және АҚШ-пен қарым-қатынасы арта түсуі мүмкін.
Көлік байланыстары тұрғысынан
- Еуропа, Азия және Түркістан (Орталық Азия) арасындағы құрлық және темір жол тораптары әртараптандырылады.
- Түркі дүниесі Түркия арқылы тікелей Еуропаға қосылады.
- Әсіресе Қазақстан бастаған аймақ елдерінің энергия ресурстары Каспий арқылы тасымалдануы дамиды.
Экономикалық ықтимал әсерлер
- Еуропаның Ресейге энергетикалық тәуелділігі азаяды.
- Иран мен Ресейдің аймақтағы саудаға ықпалы кемиді.
- Тұрақтылықпен бірге инвестициялар көбейіп, сауда жанданады.
Ғаламдық сауда тұрғысынан
- Қытай үшін бұл жоба «Бір белдеу, бір жол» бастамасы аясында стратегиялық сипатта, бірақ АҚШ бақылауы болашақта қиындық туғызуы мүмкін.
- Еуропаға бағытталған сауда жолдары әртараптанады.
- Тарихи Жібек жолындағыдай мәдени және экономикалық алуандық қайта артуы мүмкін, бұл аймақтың әл-ауқатын көтереді.
- Аймақтағы күш тепе-теңдігі ынтымақтастық арқылы орнаса – тұрақтылық пен өркендеу артады, керісінше, ынтымаққа қол жеткізілмесе Ресей, Қытай, АҚШ және Иранның араласуы жаңа қақтығыстарға әкелуі мүмкін.
Қорытынды: Аймақтың болашағын не күтіп тұр?
Дәліздің келешегі тек Әзербайжан мен Армения бейбітшілігіне тәуелді емес. Ең маңызды сұрақ:
- Ресей, Қытай және Иран АҚШ-тың аймақтағы бастамаларына қалай жауап береді?
- АҚШ дәлізде монополия орнатса, жаңа қақтығыстар туындауы мүмкін бе?
Қорыта айтқанда, бұл жерде ғаламдық державалардың ынтымақтастығы немесе қақтығысы аймақта не өркендеуді, не қақтығысты ала келуі мүмкін.
Ахмет САҒЛАМ / 10.09.2025 / Анкара
Зангезурский коридор: исторический фон, современные динамики и перспективы будущего
Этнические разделения и языковая политика в советский период
Начиная с Российской империи и продолжая в период Советского Союза, этнические и языковые различия усиливались. Общим языком народов, проживающих в СССР, был определён русский, тогда как национальные языки в рамках диалектов подвергались дифференциации, что углубляло разделения.
В этом процессе культурная и политическая гегемония осуществлялась через русских и русский язык.
Искусственные границы и механизмы зависимости, оставшиеся от СССР
После распада СССР между новыми независимыми государствами были проведены искусственные границы, оставленные Россией, и созданы спорные территории. В конфликтах, возникавших на этих территориях, Россия время от времени выступала посредником, а иногда и стороной, тем самым сохраняя своё доминирование в регионе.
В советский период «мозгом» производства на крупных фабриках были русские специалисты. После распада СССР с их эмиграцией в Россию многие фабрики закрылись, что усилило экономическую зависимость новых государств от России.
Конфликты между Азербайджаном и Арменией и роль Ирана
Конфликты между Азербайджаном и Арменией годами подогревались, а в результате оккупации азербайджанских территорий между двумя государствами сложилась глубокая вражда. В этих конфликтах Россия выступала либо посредником, либо балансирующим фактором, поддерживая зависимость региона от себя.
Иран же, с одной стороны, укрепил своё влияние на оккупированных армянами азербайджанских землях, а с другой — стремился предотвратить укрепление Азербайджанского государства.
Основные мотивации Ирана:
● сдерживание азербайджанских тюрок в Иране;
● совместный с Россией контроль над экономическими ресурсами тюркского мира;
● сохранение стратегического положения в контексте железнодорожных и автодорожных связей между Турцией и тюркским миром, а также между ЕС и тюркским миром;
● укрепление стратегической позиции на торговом пути из Китая в Европу.
Стратегическое значение Зангезурского коридора
Зангезурский коридор — это не просто линия, облегчающая транспортное сообщение между Азербайджаном и Нахичеванью. Это также стратегический маршрут, обеспечивающий:
● связь Турции с тюркским миром,
● связь тюркского мира с Европой по суше.
Благодаря этому коридор занимает центральное место в проекции «Нового Шёлкового пути». Однако наибольшее сопротивление этому проекту проявляют не только Армения, но и Россия с Ираном. Открытие коридора позволит Азербайджану, Нахичевани и Турции соединиться без участия Ирана. Кроме того, миссия регионального развития сможет реализовываться без вмешательства России, что ослабит её господство в регионе, который Москва рассматривает как своё «заднее дворье». Для Армении же основной страх связан с утратой и без того ограниченного контроля над этим коридором.
Видение Мустафы Кемаля Ататюрка в отношении Нахичевани и Зангезурского коридора
Значение Зангезура имеет также исторический характер:
● в 1932 году в результате соглашения между Турцией и Ираном Турция получила сухопутное сообщение с Нахичеванью;
● Ататюрк считал Нахичевань «Вратами в Туран» и требовал от делегаций, направляемых в Москву, проявлять особую чуткость в этом вопросе;
● несмотря на намерение большевиков передать Нахичевань Армении, благодаря усилиям Турции Нахичевань осталась азербайджанской территорией.
Эти события показывают, что Зангезурский коридор является не только актуальной темой, но и глубокой геополитической проблемой.
Стратегия Ильхама Алиева в отношении Карабаха и Зангезура
Стратегия Президента Азербайджана Ильхама Алиева в контексте Карабаха и Зангезура основывается на многомерной политике баланса. Алиев сумел сформировать и эффективно использовать силу азербайджанской диаспоры, добившись стратегических побед во Второй Карабахской войне. Он также укрепил стратегический и экономический потенциал своей страны проектами, поддерживающими региональное развитие. Особенно выделяются шаги по усилению экономического сотрудничества с прикаспийскими странами в рамках «связей дружбы».
Алиев придавал приоритетное значение технологическим инвестициям, прежде всего в оборонную промышленность, с целью увеличения военного и стратегического потенциала Азербайджана. Важными элементами этого процесса стали дипломатические усилия по убеждению Запада и России, сотрудничество с Израилем и, главное, стратегическое партнёрство с Турцией. Военный потенциал Турции, её опыт войны и сила диаспоры обеспечили Азербайджану значительные преимущества в ходе войны и после неё.
Учитывая слабость военной и технологической инфраструктуры у большинства постсоветских стран (за исключением России), обучение, передача опыта и стратегическая поддержка со стороны Турции сыграли решающую роль в исходе Второй Карабахской войны. Благодаря братскому военному сотрудничеству с Турцией Азербайджан получил не только боевые преимущества, но и значительный опыт в разработке военной стратегии.
После войны Алиев инициировал восстановление Карабаха, используя турецкий опыт в области инфраструктуры, и завоевал доверие местного населения через политику инфраструктуры, безопасности и переселения. Его дружественный и инклюзивный подход к армянскому населению региона и усилия по улучшению условий их экономической и социальной жизни нашли положительный отклик как в мировом сообществе, так и в армянской общественности. Таким образом, Азербайджан стал ключевым актором в строительстве мира и стабильности в регионе.
Инициатива Дональда Трампа: Международный путь мира и процветания
8 августа 2025 года президент Азербайджана Ильхам Алиев и премьер-министр Армении Никол Пашинян при посредничестве президента США Дональда Трампа подписали совместную декларацию.
Согласно этой декларации, Зангезурский (Туранский) коридор передан США в управление сроком на 99 лет в рамках проекта «Международный путь мира и процветания имени Трампа». Тем самым был пройден ещё один исторический рубеж на пути к открытию коридора.
Совместная фотография первых леди Азербайджана, Армении и Турции, сделанная в Китае, может стать символом будущей весны и мира в регионе.
1 сентября 2025 года в Тяньцзине (КНР) состоялся 25-й саммит Совета глав государств Шанхайской организации сотрудничества (ШОС). На саммите внимание мировой общественности привлекла совместная фотография супруги президента Азербайджана Мехрибан Алиевой, супруги президента Турции Эмине Эрдоган и супруги премьер-министра Армении Анны Акопян.
Этот символический кадр, несущий глубокие смыслы, был интерпретирован как знак нового периода и расцвета надежд в регионе. По мнению многих наблюдателей, фотография стала предвестником весны мира и процветания на Южном Кавказе.
Возможные последствия Зангезурского (Трамповского) коридора
В контексте дипломатических отношений:
● укрепление мира и дипломатических связей между Азербайджаном и Арменией;
● развитие турецко-армянских отношений;
● укрепление сближения Армении с Западом;
● усиление связей Азербайджана с Израилем и США.
В контексте транспортных связей:
● развитие разнообразия железнодорожных и автодорожных маршрутов между Европой, Азией и Туркестаном (Центральной Азией);
● прямое соединение тюркского мира с Европой через Турцию;
● расширение транспортировки энергоресурсов региона, прежде всего Казахстана, через Каспий.
В экономическом плане возможные последствия:
● снижение энергетической зависимости Европы от России;
● ослабление влияния Ирана и России на региональную торговлю;
● диверсификация инвестиций и оживление торговли благодаря стабильности в регионе.
В контексте глобальной торговли:
● для Китая это стратегическая инициатива в рамках проекта «Один пояс — один путь», однако вопросы, связанные с контролем США, могут вызвать проблемы в будущем;
● расширение разнообразия торговых маршрутов в Европу;
● как и на историческом Шёлковом пути, культурное и экономическое разнообразие может возрасти, что приведёт к росту благосостояния региона;
● в случае сотрудничества баланс сил в регионе может способствовать укреплению стабильности и процветания; при отсутствии сотрудничества вмешательство России, Китая, США и Ирана может вновь превратить регион в арену конфликтов.
Что ждёт будущее региона?
Будущее коридора зависит не только от мира между Азербайджаном и Арменией. Ключевые вопросы:
● как отреагируют Россия, Китай и Иран на инициативы США в регионе?
● может ли монополизация США в коридоре спровоцировать новые конфликты?
Итак, сотрудничество или противостояние глобальных держав может либо привести к процветанию региона, либо вновь вернуть его к конфликтам.
Ахмет САГЛАМ / 10.09.2025 / Анкара
Makalenin yayımlandığı Özbekistan’ın uluslararası haber ajansına bu bağlantı üzerinden ulaşabilirsiniz.
