Türkiye ile Kırgızistan’ın Stratejik Ortaklığı ve Kırgızistan’ın Bölgesel Konumu
Kırgızistan’ın en büyük yatırım ortaklarından birisi Türkiye’dir
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Türkiye–Kırgızistan Hükûmetlerarası Karma Ekonomik Komisyonunun (KEK) 12. Dönem Toplantısı’na katılmak üzere 17–18 Eylül 2025 tarihleri arasında Kırgızistan’a çalışma ziyareti gerçekleştirdi.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz’ın Kırgızistan ziyaretinin ilk durağı, Kırgız halkının özgürlük ve bağımsızlık mücadelesinin sembolü olan Ata-Beyit oldu. Yılmaz burada Kırgız şehitlerini anarak Türk dünyasının ortak değeri olan dünyaca ünlü yazar Cengiz Aytmatov’un kabrini ziyaret etti.
Daha sonra Kırgızistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı ve Türk Devletleri Teşkilatı Dönem Başkanı Sadır Caparov ile bir araya gelen Yılmaz, görüşmede Türkiye ile Kırgızistan arasındaki ticaret, sanayi, ulaştırma, enerji, eğitim ve sağlık gibi alanlarda iş birliği konularını ele aldı. Görüşmede iki ülke ilişkilerinin “kapsamlı stratejik ortaklık” düzeyine yükseldiği vurgulandı.
Türk dünyası rönesansının merkezi Manas Üniversitesi 30 yaşında
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz’ın Kırgızistan ziyaretinde bir diğer önemli durağı da Türkiye ve Kırgızistan’ın ortak üniversitesi olan Türkiye–Kırgızistan Manas Üniversitesinin 30. kuruluş yıl dönümünün kutlamaları oldu. Kutlamalarda konuşan Yılmaz, üniversitenin dünyada ilk 1.000 üniversite arasına girmesinin Türk dünyası için ortak bir gurur kaynağı olduğunu ifade etti.
Türkiye–Kırgızistan Manas Üniversitesi, Türkiye ve Kırgızistan’ın ortak stratejik aklının en önemli tezahürlerinden biridir. Üniversite kurulduğu günden günümüze kadar başta Kırgızistan olmak üzere Türk dünyasında; bankacılık, finans, arkeoloji, tarih, edebiyat ve mühendislik gibi pek çok alanda öncü gelişmelere imza atmıştır. Bu eğitim öğretim döneminde öğrenci kabul eden tıp fakültesi ile de bölgedeki sağlık problemlerinin çözümüne katkı sunacak; Türkiye’nin sağlık alanında ileri teknoloji ve inovasyon vizyonunu başta Kırgızistan olmak üzere bütün Türk dünyasına aktarmada kilit rol üstlenecektir.
Manas Üniversitesi ayrıca yakın gelecekte Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te kurmayı planladığı Teknoloji Geliştirme Bölgesi ile de Bişkek’in bir teknoloji geliştirme üssü olmasını planlamaktadır. Kırgızistan’daki ilgili kanuni mevzuatın tamamlanmasının ardından hayata geçirilecek bu proje, başta Kırgızistan olmak üzere bütün bölgenin teknolojik bağımlılığını azaltmayı ve yenilikçi yatırımlar için lokomotif görevini üstlenmeyi amaçlamaktadır.
Ticari Hacimde Yeni Hedefler
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, Bişkek’te düzenlenen “Türk İş Dünyası Buluşması” programına da katıldı. Programda, Türk iş insanlarının Kırgızistan’da yaklaşık 2 milyar dolarlık yatırım yaptığı ve 1 milyar dolara yakın 95 projeyi üstlendiğini vurguladı.
18 Eylül 2025’te gerçekleştirilen KEK 12. Dönem Toplantısı’nda, kısa vadede 2 milyar dolarlık, orta vadede ise 5 milyar dolarlık ticaret hacmi koyan iki kardeş ülke kardeşlik hukuku temelli ticaret, enerji, ulaştırma, tarım, eğitim, sağlık, kültür ve bilişim gibi birçok alanda 77 maddelik Eylem Planı imzaladı. Böylece iki kardeş ülke arasındaki ekonomik iş birliği “Kapsamlı Stratejik Ortaklık” vizyonu çerçevesinde daha kurumsal bir boyut kazanmış oldu.
Kırgızistan: Orta Asya’nın İsviçre’si
Kırgızistan topraklarının yaklaşık %65’i Tanrı Dağları ile kaplıdır. Bu özelliği sebebiyle ülke, sıklıkla “Orta Asya’nın İsviçre’si” olarak anılmaktadır. Doğal yapısı itibarıyla Kırgızistan, Türk dünyasının turizm alanındaki parlayan yıldızları arasında yer almaktadır.
Mesela Issık Göl, 180 km uzunluğu ve 60 km genişliğiyle dünyanın en büyük ikinci yüksek dağ gölüdür. 700 metreyi aşan derinliği, düşük tuzluluk oranı ve sıcak su kaynakları sayesinde kışın bile donmayan göl, endemik türleriyle küresel öneme sahiptir. Kırgızistan’ın ekonomisi madencilik, hayvancılık, tarım ve turizme dayansa da, bu kaynakların sürdürülebilir kullanımı temel hedef olarak öne çıkmaktadır. Bu da Kırgızistan’ın aynı İsviçre’de olduğu gibi bir turizm ülkesi olmasında önemli bir temel taştır.
Bunun yanında, Göktürkler döneminden kalma balbal heykelleri başta olmak üzere bölge Türk tarihi açısından önemli bir turizm merkezidir. Türklerin kadim kültürüne ışık tutan bu eserler Türk tarihine kaynaklık etmektedir. Yine Kırgızistan stratejik konumu ile Orta Asya (Türkistan) ticaretinde önemli bir lojistik merkezi niteliğindedir. Kırgızistan’da kurulacak bir finans merkezi, bölgenin tamamına hitap edebilecek yetkinlikte olabilir. Ülke, ilerleyen dönemde finans, turizm ve lojistik alanlarında bir merkez ve bölgesel bir üs olarak kullanılabilecek yetkinliğe de sahiptir.
Yatırım Ortamı ve Reformlar
Kırgızistan, iş dünyası için önemli bir yatırım merkezi olma yolunda reformlar gerçekleştirmektedir. 2025 yılında kabul edilen yeni yatırım kanunu ile bürokrasi azaltılmış, vergi kolaylıkları sağlanmış ve şeffaflık artırılmıştır. Böylece ulusal ve yabancı yatırımcılara eşit şartlar sunulmuş, hakları teminat altına alınmıştır.
Kabar.kg.’de 17 Eylül 2025’te yayımlanan bir ekonomi makalesinde, 2024 yılında ülkeye gelen doğrudan yabancı yatırımların %29,7’sinin Çin, %25,8’inin Rusya ve %9,6’sının Türkiye kaynaklı olduğu belirtilmiştir. İlk dokuz ayda toplam 746,9 milyon dolarlık yatırım girişi sağlanmış; bu rakamın bir önceki yıla nazaran %14,1 artış gösterdiği kaydedilmiştir. Ulaştırma (özellikle Çin–Kırgızistan–Özbekistan demir yolu), sanayi, konut, turizm ve teknoloji (yapay zekâ dâhil) sektörleri öne çıkan yatırım alanları olmuştur. Bu bağlamda bölgedeki Türk Devletlerinin, Türk Devletleri Teşkilatı çatısı altında ilerleyen dönemde yapacakları ticari anlaşmalarla SSCB’den kalan Türk Devletlerinin birbirleriyle az ticaret yapma çıkmazı kırılmış olacaktır.
Kırgızistan, Türk Devletleri Teşkilatı Hükümet Başkanları/Cumhurbaşkanı Yardımcıları Toplantısına Ev Sahipliği Yaptı
Kırgızistan 18.09.2025 tarihinde Türk Devletleri Teşkilatı’nın Hükümet Başkanları / Cumhurbaşkanı Yardımcıları Toplantısına ev sahipliği yaptı. Toplantıda, Türk Dünyası 2040 Vizyonu çerçevesinde Türk dünyasının refahı, kalkınması ve enerji güvenliği başta olmak üzere stratejik öneme sahip konuları ele alındı. Ayrıca, Hazar Geçişli Orta Koridor’dan yenilenebilir enerji yatırımlarına kadar çeşitli alanlarda iş birliği ve yatırımların güçlendirilmesi hususları istişareler gerçekleştirildi. Toplantı kapsamında Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, “gözlemci üye olan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin maruz kaldığı haksız izolasyona karşı ortak dayanışma çağrısında” bulundu.
Söz konusu bu çağrıya değerlendirecek olursak bu çağrıya verilecek cevap; Türk Devletleri Teşkilatının ilerleyen dönemdeki bağımsız hareket edebilme vizyonunu ortaya koyacaktır.
Sonuç olarak
Kırgızistan, stratejik konumu itibarıyla ticarette bir üretim merkezi ve lojistik dağıtım ağı kurma potansiyeline sahiptir. İlerleyen dönemde Kırgızistan’ın önüne konacak teknoloji geliştirme bölgeleri ve finans yatırım girişimleri gibi hedefler Kırgızistan’ı gerçek anlamda bölgenin “İsviçre’si” hâline getirebilecektir. Ayrıca Kırgızistan’ın enerji gibi doğal kaynaklara dayalı bir kalkınma modelini benimsemesi, ülkeyi Türk dünyasının parlayan yıldızlarından biri yapacaktır ve bölgenin enerji ihracatı yapan bir ülkesi konumu da yükseltebilecektir. Türk Devletleri Teşkilatının dönem başkanlığını yürüten Kırgızistan, önümüzdeki dönemde izleyeceği stratejik yol haritası ile önemli ekonomik atılımlar gerçekleştirme potansiyeline sahiptir.
Ahmet Sağlam / 18.09.2025 / Ankara / www.saglamahmet.com
Türkiye and Kyrgyzstan: Strategic Partnership and Kyrgyzstan’s Regional Position
Turkey as One of Kyrgyzstan’s Largest Investment Partners
The Vice President of the Republic of Turkey, Cevdet Yılmaz, paid a working visit to Kyrgyzstan on 17–18 September 2025 to attend the 12th Meeting of the Turkey–Kyrgyzstan Intergovernmental Joint Economic Commission (JEC).
The first stop of Vice President Yılmaz’s visit was Ata-Beyit, a symbol of the Kyrgyz people’s struggle for freedom and independence. Here, Yılmaz commemorated Kyrgyz martyrs and visited the grave of the world-renowned author Chinghiz Aitmatov, a shared cultural figure of the Turkic world.
Subsequently, Yılmaz met with Sadyr Japarov, President of the Kyrgyz Republic and Chair of the Organization of Turkic States (OTS). The discussions addressed cooperation between Turkey and Kyrgyzstan in trade, industry, transportation, energy, education, and healthcare. During the meeting, it was emphasized that bilateral relations had been elevated to the level of a “Comprehensive Strategic Partnership.”
Manas University: The Center of the Turkic World Renaissance Turns 30
Another significant stop of Vice President Yılmaz’s visit was the 30th anniversary celebrations of the Kyrgyz–Turkish Manas University, a joint institution of the two countries. In his address, Yılmaz stated that the university’s inclusion among the world’s top 1,000 universities was a shared source of pride for the Turkic world.
Kyrgyz–Turkish Manas University represents one of the most important manifestations of the strategic vision jointly shared by Turkey and Kyrgyzstan. Since its establishment, the university has pioneered developments in diverse fields such as banking, finance, archaeology, history, literature, and engineering, particularly in Kyrgyzstan and across the Turkic world. With its newly inaugurated Faculty of Medicine, which began admitting students this academic year, the university will contribute to addressing regional health challenges and play a key role in transferring Turkey’s vision of advanced technology and innovation in healthcare to Kyrgyzstan and the broader Turkic world.
In the near future, the university also plans to establish a Technology Development Zone in Bishkek, with the aim of transforming the capital into a hub for technological advancement. Once the relevant Kyrgyz legislation is finalized, this project will be implemented to reduce technological dependency in the region and act as a driving force for innovative investment.
New Targets in Trade Volume
Vice President Yılmaz also participated in the “Turkish Business Forum” held in Bishkek. At the event, he underlined that Turkish entrepreneurs had invested approximately USD 2 billion in Kyrgyzstan and undertaken 95 projects worth nearly USD 1 billion.
During the 12th JEC Meeting on 18 September 2025, the two fraternal countries set trade targets of USD 2 billion in the short term and USD 5 billion in the medium term. A 77-point Action Plan was signed, covering areas such as trade, energy, transportation, agriculture, education, health, culture, and information technologies, within the framework of fraternal cooperation. This agreement institutionalized economic cooperation between the two countries under the vision of a “Comprehensive Strategic Partnership.”
Kyrgyzstan: The Switzerland of Central Asia
Approximately 65% of Kyrgyzstan’s territory is covered by the Tien Shan Mountains, which has led to the country often being referred to as the “Switzerland of Central Asia.” Owing to its natural landscape, Kyrgyzstan stands as one of the rising stars of the Turkic world in tourism.
For instance, Issyk-Kul Lake, stretching 180 km in length and 60 km in width, is the world’s second-largest high-altitude lake. With a depth exceeding 700 meters, low salinity, and thermal springs, the lake never freezes in winter and is globally significant for its endemic species. While Kyrgyzstan’s economy relies on mining, animal husbandry, agriculture, and tourism, the sustainable utilization of these resources is a primary goal—forming a foundation for Kyrgyzstan’s development as a tourism-oriented nation akin to Switzerland.
Additionally, the region is an important cultural tourism destination for Turkic history, particularly due to the presence of balbal statues from the Göktürk era. These monuments illuminate the ancient heritage of the Turks and provide invaluable historical sources. Kyrgyzstan also holds strategic significance as a logistics hub in Central Asian (Turkestan) trade. The establishment of a financial center in the country could potentially serve the entire region. Going forward, Kyrgyzstan possesses the capability to function as a regional hub in finance, tourism, and logistics.
Investment Climate and Reforms
Kyrgyzstan is pursuing reforms to become an attractive investment destination. The new investment law adopted in 2025 reduced bureaucracy, introduced tax incentives, and enhanced transparency. As a result, both domestic and foreign investors are now provided with equal conditions and stronger legal protections.
According to an economic article published on Kabar.kg on 17 September 2025, 29.7% of foreign direct investment inflows in 2024 originated from China, 25.8% from Russia, and 9.6% from Turkey. In the first nine months of 2024, Kyrgyzstan attracted USD 746.9 million in investment, reflecting a 14.1% increase compared to the previous year. Key investment sectors included transportation (notably the China–Kyrgyzstan–Uzbekistan railway), industry, housing, tourism, and technology (including artificial intelligence). In this context, trade agreements among Turkic States under the OTS framework are expected to break the post-Soviet impasse of limited intra-Turkic trade.
Kyrgyzstan Hosts OTS Meeting of Deputy Heads of Government/Vice Presidents
On 18 September 2025, Kyrgyzstan hosted the Meeting of Deputy Heads of Government/Vice Presidents of the Organization of Turkic States. The meeting addressed strategic issues such as prosperity, development, and energy security of the Turkic world within the framework of the “Turkic World Vision 2040.” Consultations were also held on strengthening cooperation and investment in areas ranging from the Trans-Caspian Middle Corridor to renewable energy. During the meeting, Turkey’s Vice President Cevdet Yılmaz called for solidarity against the unjust isolation of the Turkish Republic of Northern Cyprus, an observer member of the OTS.
Assessing this call, one may note that the response will reflect the OTS’s capacity for independent action in the coming period.
Conclusion
Due to its strategic location, Kyrgyzstan holds the potential to establish itself as both a production hub and a logistics distribution center. Future goals, such as the creation of technology development zones and financial investment initiatives, may transform Kyrgyzstan into the true “Switzerland” of the region. Moreover, the country’s adoption of a development model based on natural resources, particularly energy, will enhance its position as a rising star of the Turkic world and an energy-exporting state. As the current chair of the Organization of Turkic States, Kyrgyzstan possesses the potential to achieve significant economic breakthroughs in the coming years through its strategic roadmap.
Ahmet Sağlam / 18.09.2025 / Ankara / www.saglamahmet.com
Стратегическое партнёрство Турции и Кыргызстана и региональное положение Кыргызстана
Кыргызстан — один из крупнейших инвестиционных партнёров Турции
Заместитель Президента Турецкой Республики Джевдет Йылмаз 17–18 сентября 2025 года совершил рабочий визит в Кыргызстан для участия в 12-го заседания Межправительственной кыргызско-турецкой комиссии.
Первым пунктом визита заместителя Президента Йылмаза в Кыргызстан стал мемориальный комплекс Ата-Бейит, являющийся символом борьбы кыргызского народа за свободу и независимость. Здесь Йылмаз почтил память кыргызских мучеников и посетил могилу Чингиза Айтматова — всемирно известного писателя и общую ценность тюркского мира.
Затем Йылмаз встретился с Президентом Кыргызской Республики и действующим председателем Организации тюркских государств Садыром Жапаровым. В ходе переговоров были обсуждены вопросы сотрудничества между Турцией и Кыргызстаном в таких областях, как торговля, промышленность, транспорт, энергетика, образование и здравоохранение. В ходе встречи было подчеркнуто, что отношения между двумя странами подняты на уровень «всеобъемлющего стратегического партнёрства».
Университет Манас — центр возрождения тюркского мира — отмечает 30-летие
Другим важным пунктом визита заместителя Президента Йылмаза стало участие в праздновании 30-летнего юбилея Турецко–Кыргызского университета Манас. Выступая на торжественном мероприятии, Йылмаз отметил, что вхождение университета в число первых 1000 университетов мира является общим источником гордости для всего тюркского мира.
Турецко–Кыргызский университет Манас — одно из важнейших проявлений общего стратегического мышления Турции и Кыргызстана. С момента своего основания университет стал инициатором передовых разработок в банковском деле, финансах, археологии, истории, литературе и инженерии, прежде всего в Кыргызстане и в тюркском мире в целом. Открытый в этом учебном году медицинский факультет будет способствовать решению проблем здравоохранения региона и сыграет ключевую роль в передаче видения Турции в области высоких технологий и инноваций прежде всего Кыргызстану и всему тюркскому миру.
Кроме того, университет Манас планирует создать в ближайшем будущем Технологическую зону развития в Бишкеке, что позволит превратить столицу Кыргызстана в центр технологического развития. После завершения необходимых законодательных процедур в Кыргызстане данный проект будет способствовать снижению технологической зависимости региона и станет локомотивом инновационных инвестиций.
Новые цели в торговом обороте
Заместитель Президента Йылмаз также принял участие в программе «Встреча тюркского делового мира» в Бишкеке. Он подчеркнул, что турецкие предприниматели инвестировали в Кыргызстан порядка 2 млрд долларов и реализовали около 95 проектов на сумму почти 1 млрд долларов.
На 12-го заседания Межправительственной кыргызско-турецкой комиссии, состоявшемся 18 сентября 2025 года, две братские страны заключили План действий из 77 пунктов, предусматривающий достижение в краткосрочной перспективе торгового оборота в 2 млрд долларов, а в среднесрочной — 5 млрд долларов. В документе нашли отражение такие сферы сотрудничества, как торговля, энергетика, транспорт, сельское хозяйство, образование, здравоохранение, культура и информационные технологии. Таким образом, экономическое сотрудничество между двумя странами получило более институциональное измерение в рамках видения «Всеобъемлющего стратегического партнёрства».
Кыргызстан — «Швейцария Центральной Азии»
Около 65% территории Кыргызстана занимают горы Тянь-Шань, поэтому страну часто называют «Швейцарией Центральной Азии». Благодаря своим природным особенностям Кыргызстан является одной из восходящих звёзд тюркского мира в сфере туризма.
Так, озеро Иссык-Куль — второе по величине высокогорное озеро в мире, протянувшееся на 180 км в длину и 60 км в ширину. С глубиной более 700 метров, низкой солёностью и наличием горячих источников, благодаря чему оно не замерзает даже зимой, озеро имеет глобальное значение благодаря своим эндемичным видам. Экономика Кыргызстана основана на горнодобывающей промышленности, животноводстве, сельском хозяйстве и туризме, однако приоритетом остаётся устойчивое использование этих ресурсов. Это является важной основой превращения страны в туристический центр, подобный Швейцарии.
Кроме того, регион представляет значительный интерес для тюркской истории: здесь находятся балбалы, сохранившиеся со времён тюрков. Эти памятники проливают свет на древнюю культуру тюрков и служат источником для изучения их истории. Благодаря своему стратегическому положению Кыргызстан также является важным логистическим центром в торговле Центральной Азии (Туркестана). Создание финансового центра в Кыргызстане может придать стране потенциал обслуживать весь регион. В будущем Кыргызстан обладает возможностями стать региональным центром в сферах финансов, туризма и логистики.
Инвестиционный климат и реформы
Кыргызстан проводит реформы, направленные на превращение страны в важный инвестиционный центр для бизнеса. Новый инвестиционный закон, принятый в 2025 году, позволил сократить бюрократию, предоставить налоговые льготы и повысить прозрачность. Тем самым были обеспечены равные условия для национальных и иностранных инвесторов, а их права получили надёжные гарантии.
Согласно статье, опубликованной на Kabar.kg 17 сентября 2025 года, в 2024 году 29,7% прямых иностранных инвестиций в страну поступили из Китая, 25,8% — из России и 9,6% — из Турции. За девять месяцев объём инвестиций составил 746,9 млн долларов, что на 14,1% больше по сравнению с предыдущим годом. Основными сферами инвестиций стали транспорт (в особенности железная дорога Китай–Кыргызстан–Узбекистан), промышленность, жильё, туризм и технологии (включая искусственный интеллект). В этом контексте будущие торговые соглашения тюркских государств в рамках Организации тюркских государств смогут преодолеть ограниченность экономических связей, доставшуюся в наследство от СССР.
Кыргызстан принял заседание премьер-министров и вице-президентов Организации тюркских государств
18 сентября 2025 года Кыргызстан стал хозяином заседания премьер-министров и вице-президентов Организации тюркских государств. На встрече обсуждались стратегически важные вопросы, включая процветание, развитие и энергетическую безопасность тюркского мира в рамках «Видения Тюркского мира – 2040». Также были проведены консультации по укреплению сотрудничества и инвестиций в таких сферах, как Транскаспийский Средний коридор и возобновляемая энергетика.
В ходе заседания заместитель Президента Турции Джевдет Йылмаз выступил с призывом к общей солидарности против несправедливой изоляции, которой подвергается Турецкая Республика Северного Кипра, имеющая статус наблюдателя.
Оценив данный призыв, можно отметить, что ответ на него будет указывать на способность Организации тюркских государств к независимым действиям в будущем.
Заключение
Кыргызстан благодаря своему стратегическому положению обладает потенциалом для создания производственного центра и логистической распределительной сети в регионе. В перспективе цели по созданию технологических зон развития и финансовых инвестиционных центров могут действительно превратить Кыргызстан в «Швейцарию» региона. Более того, принятие модели развития, основанной на использовании природных ресурсов, таких как энергетика, сделает страну одной из восходящих звёзд тюркского мира и повысит её статус как экспортёра энергии в регионе.
Исполняя функции председателя Организации тюркских государств, Кыргызстан имеет потенциал для осуществления значительных экономических прорывов благодаря своей стратегической дорожной карте на будущее.
Ахмет Саглам / 18.09.2025 / Анкара / www.saglamahmet.com
Türkiyə və Qırğızıstan Strateji Tərəfdaşlığı və Qırğızıstanın Regional Mövqeyi
Qırğızıstanın ən böyük sərmayə tərəfdaşlarından biri – Türkiyə
Türkiyə Respublikası Prezidentinin müavini Cevdət Yılmaz 17–18 sentyabr 2025-ci il tarixlərində Türkiyə–Qırğızıstan Hökumətlərarası Qarışıq İqtisadi Komissiyasının (QİK) XII iclasında iştirak etmək məqsədilə Qırğızıstana işgüzar səfər etmişdir.
Prezidentin müavini Yılmazın Qırğızıstan səfərinin ilk dayanacağı, qırğız xalqının azadlıq və müstəqillik mübarizəsinin rəmzi olan Ata-Beyit olmuşdur. O, burada Qırğız şəhidlərini yad etmiş və türk dünyasının ortaq dəyəri, dünya şöhrətli yazıçı Çingiz Aytmatovun məzarını ziyarət etmişdir.
Sonradan Yılmaz Qırğızıstan Respublikasının Prezidenti və Türk Dövlətləri Təşkilatının sədri Sadır Caparov ilə görüş keçirmişdir. Görüş zamanı Türkiyə ilə Qırğızıstan arasında ticarət, sənaye, nəqliyyat, enerji, təhsil və səhiyyə sahələrində əməkdaşlıq məsələləri müzakirə edilmişdir. Görüşdə iki ölkə münasibətlərinin “əhatəli strateji tərəfdaşlıq” səviyyəsinə yüksəldiyi vurğulanmışdır.
Türk dünyası intibahının mərkəzi – Manas Universiteti 30 yaşında
Yılmazın Qırğızıstan səfərinin digər mühüm məqamı Türkiyə və Qırğızıstanın ortaq ali təhsil ocağı olan Türkiyə–Qırğızıstan Manas Universitetinin 30 illik yubiley tədbirlərində iştirakı olmuşdur. Tədbirdə çıxış edən Yılmaz, universitetin dünyanın ilk 1000 universiteti sırasına daxil olmasının türk dünyası üçün ortaq qürur mənbəyi olduğunu qeyd etmişdir.
Türkiyə–Qırğızıstan Manas Universiteti, iki ölkənin ortaq strateji düşüncəsinin ən mühüm təzahürlərindən biridir. Universitet yaranışından bu günədək Qırğızıstan başda olmaqla bütün türk dünyasında bankçılıq, maliyyə, arxeologiya, tarix, ədəbiyyat və mühəndislik sahələrində mühüm nailiyyətlərə imza atmışdır. Bu tədris ilində tələbə qəbul edən tibb fakültəsi ilə universitet bölgədəki səhiyyə problemlərinin həllinə töhfə verəcək, Türkiyənin səhiyyə sahəsində qabaqcıl texnologiya və innovasiya vizyonunu Qırğızıstan başda olmaqla bütün türk dünyasına ötürməkdə mühüm rol oynayacaqdır.
Manas Universiteti yaxın gələcəkdə Bişkekdə yaradılması planlaşdırılan Texnologiya İnkişafı Zonası ilə paytaxtın texnoloji mərkəzə çevrilməsini hədəfləyir. Qırğızıstanda müvafiq qanunvericilik tamamlandıqdan sonra icra olunacaq bu layihə, ölkənin texnoloji asılılığını azaltmaqla yanaşı, innovativ sərmayələr üçün lokomotiv funksiyası daşıyacaqdır.
Ticarət dövriyyəsində yeni hədəflər
Yılmaz Bişkekdə keçirilən “Türk Biznes Dünyası Görüşü”nə də qatılmışdır. Tədbirdə qeyd olunmuşdur ki, türk iş adamlarının Qırğızıstandakı sərmayələri 2 milyard dollara yaxın olmaqla, 95 layihənin dəyəri isə 1 milyard dollara yaxındır.
18 sentyabr 2025-ci ildə keçirilən QİK-in XII iclasında iki qardaş ölkə qısa müddətdə 2 milyard, orta müddətdə isə 5 milyard dollarlıq ticarət dövriyyəsi hədəfi müəyyənləşdirmişdir. Görüş çərçivəsində ticarət, enerji, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət və informasiya texnologiyaları kimi sahələri əhatə edən 77 maddəlik Fəaliyyət Planı imzalanmışdır. Beləliklə, iki ölkə arasındakı iqtisadi əməkdaşlıq “Əhatəli Strateji Tərəfdaşlıq” vizionu əsasında daha institusional çərçivə qazanmışdır.
Qırğızıstan – Orta Asiyanın İsveçrəsi
Qırğızıstan ərazisinin təqribən 65%-i Tanrı Dağları ilə örtülüdür. Bu səbəbdən ölkə tez-tez “Orta Asiyanın İsveçrəsi” adlandırılır. Təbii quruluşu ilə Qırğızıstan türk dünyasında turizm sahəsində parlayan ulduzlardan biridir.
Məsələn, 180 km uzunluq və 60 km enə malik İssık Göl, dünyanın ən böyük ikinci yüksək dağ gölüdür. 700 metrdən çox dərinliyi, aşağı duzluluq səviyyəsi və isti su mənbələri səbəbilə qışda belə donmayan bu göl, endemik növləri ilə qlobal əhəmiyyət daşıyır. Qırğızıstan iqtisadiyyatı əsasən mədənçilik, maldarlıq, kənd təsərrüfatı və turizmə əsaslansa da, bu resursların davamlı istifadəsi əsas hədəf kimi ön plana çıxır.
Bundan başqa, Göytürklər dövrünə aid balbal heykəlləri ilə region türk tarixi baxımından mühüm mərkəzdir. Həmçinin strateji mövqeyi ilə Qırğızıstan Orta Asiya (Türkistan) ticarətində əhəmiyyətli logistika mərkəzi kimi çıxış edir. Gələcəkdə ölkədə yaradılacaq maliyyə mərkəzi bütün regiona xidmət edə biləcək potensiala malik ola bilər.
İnvestisiya mühiti və islahatlar
Qırğızıstan iş dünyası üçün mühüm sərmayə məkanı olmaq istiqamətində islahatlar həyata keçirməkdədir. 2025-ci ildə qəbul edilən yeni investisiya qanunu ilə bürokratiya azaldılmış, vergi güzəştləri təmin olunmuş və şəffaflıq artırılmışdır. Beləliklə, yerli və xarici sərmayədarlara bərabər şərait yaradılmış, hüquqları təminat altına alınmışdır.
Kabar.kg-də 17 sentyabr 2025-ci ildə dərc olunan iqtisadi məqaləyə görə, 2024-cü ildə ölkəyə daxil olan birbaşa xarici sərmayələrin 29,7%-i Çin, 25,8%-i Rusiya, 9,6%-i isə Türkiyə mənşəli olmuşdur. İlk doqquz ayda ölkəyə 746,9 milyon dollar sərmayə daxil olmuş, bu göstərici əvvəlki illə müqayisədə 14,1% artım nümayiş etdirmişdir. Nəqliyyat (xüsusilə Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolu), sənaye, turizm və texnologiya (süni intellekt daxil olmaqla) sahələri aparıcı investisiya istiqamətləri olmuşdur.
Qırğızıstan – Türk Dövlətləri Təşkilatı Hökumət Başçıları/Prezident Müavinləri Toplantısının ev sahibi
Qırğızıstan 18 sentyabr 2025-ci ildə Türk Dövlətləri Təşkilatının Hökumət Başçıları/Prezident Müavinləri Toplantısına ev sahibliyi etmişdir. Toplantıda Türk Dünyası 2040 vizionu çərçivəsində rifah, inkişaf və enerji təhlükəsizliyi kimi strateji məsələlər müzakirə edilmişdir. Həmçinin Xəzər üzərindən keçən Orta Dəhlizdən tutmuş bərpa olunan enerji sərmayələrinə qədər müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıq məsələləri nəzərdən keçirilmişdir.
Toplantıda Türkiyə Respublikası Prezidentinin müavini Cevdət Yılmaz, müşahidəçi üzv olan Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinə tətbiq edilən haqsız təcridlərə qarşı ortaq həmrəylik çağırışı etmişdir. Bu çağırışın gələcəkdə verəcəyi cavab, Türk Dövlətləri Təşkilatının müstəqil hərəkət edə bilmək vizionunu ortaya qoyacaqdır.
Nəticə
Qırğızıstan strateji mövqeyinə görə istehsal və logistika mərkəzi qurmaq potensialına malikdir. Texnologiya inkişaf zonaları və maliyyə sərmayə təşəbbüsləri ölkəni regionun “İsveçrəsi”nə çevirə bilər. Enerji resurslarına əsaslanan inkişaf modeli isə Qırğızıstanı türk dünyasının parlayan ulduzlarından birinə çevirməklə yanaşı, ölkənin enerji ixracatçısı kimi mövqeyini də gücləndirəcəkdir.
Türk Dövlətləri Təşkilatına sədrlik edən Qırğızıstan qarşıdakı dövrdə izləyəcəyi strateji yol xəritəsi ilə mühüm iqtisadi irəliləyişlər əldə etmək potensialına sahibdir.
Ahmet Sağlam / 18.09.2025 / Ankara / www.saglamahmet.com
Түркия менен Кыргызстандың Стратегиялык Өнөктөштүгү жана Кыргызстандың Регионалдык Орду
Кыргызстандың эң ири инвестициялык өнөктөштөрүнүн бири Түркия болуп эсептелет.
Түркия Республикасынын Вице-президенти Джевдет Йылмаз, Түркия–Кыргызстан Өкмөттөр аралык Аралаш Экономикалык Комиссиясынын (АЕК) 12-чи Жыйынына катышуу үчүн 2025-жылдын 17–18-сентябрында Кыргызстанга иш сапары менен келди.
Вице-президент Йылмаздын Кыргызстандагы сапарынын алгачкы токтолуучу жери кыргыз элинин эркиндик жана көз карандысыздык күрөшүнүн символу болгон Ата-Бейит мемориалдык комплекси болду. Ал жерде Йылмаз кыргыз шейиттерин эскерип, түрк дүйнөсүнүн жалпы баалуулугу болгон дүйнөгө белгилүү жазуучу Чыңгыз Айтматовдун көрүстөнүнө зыярат кылды.
Андан соң Кыргызстан Республикасынын Президенти жана Түрк Мамлекеттери Уюмунун кезектеги төрагасы Садыр Жапаров менен жолугушту. Жолугушууда Түркия менен Кыргызстан ортосундагы соода, өнөр жай, транспорт, энергетика, билим берүү жана саламаттык сактоо сыяктуу тармактардагы кызматташтык маселелери талкууланды. Жолугушууда эки өлкө ортосундагы мамилелердин “кеңири стратегиялык өнөктөштүк” деңгээлине көтөрүлгөнү белгиленди.
Түрк дүйнөсүнүн Ренессансынын борбору – Манас Университети 30 жашта
Вице-президент Йылмаздын Кыргызстандагы иш сапарындагы дагы бир маанилүү токтолуучу жери – Түркия менен Кыргызстанга таандык Түркия–Кыргызстан Манас Университетинин 30 жылдык мааракеси болду. Мааракеде сүйлөгөн Йылмаз университеттин дүйнөдөгү алдыңкы 1000 университеттин катарына киргендигин түрк дүйнөсү үчүн жалпы сыймык катары баса белгиледи.
Түркия–Кыргызстан Манас Университети эки өлкөнүн биргелешкен стратегиялык акылынын эң маанилүү көрүнүштөрүнүн бири болуп эсептелет. Университет негизделген күндөн тартып Кыргызстан баш болгон түрк дүйнөсүндө банк иши, финансы, археология, тарых, адабият жана инженерия сыяктуу көптөгөн тармактарда алдыңкы илимий жана билим берүү жетишкендиктерине жетишти. Бул окуу жылында студенттерди кабыл ала баштаган медицина факультети менен университет аймактагы саламаттык сактоо көйгөйлөрүн чечүүгө салым кошот. Ошондой эле Түркиянын саламаттык сактоо тармагындагы жогорку технология жана инновациялык тажрыйбасын Кыргызстан баш болгон жалпы түрк дүйнөсүнө жайылтууда маанилүү ролду ойнойт.
Манас Университети жакынкы келечекте Бишкек шаарында Технологияны Өнүктүрүү Аймагын негиздөөнү пландап жатат. Кыргызстандагы тиешелүү мыйзамдык база толук кандуу ишке киргизилгенден кийин баштала турган бул долбоор, өлкөнүн жана аймактын технологиялык көз карандысыздыгын азайтууну жана инновациялык инвестициялар үчүн локомотивдик күч болууну көздөйт.
Соода көлөмүндө жаңы максатта
Түркия Республикасынын Вице-президенти Джевдет Йылмаз Бишкекте өткөн “Түрк Бизнес Дүйнөсү Жолугушуусу” программасына катышып, түрк ишкерлеринин Кыргызстанда болжол менен 2 миллиард доллардык инвестиция жасаганын жана 95 долбоордун дээрлик 1 миллиард доллар көлөмүн ишке ашырганын белгиледи.
2025-жылдын 18-сентябрында өткөн Түркия–Кыргызстан Өкмөттөр аралык Биргелешкен Экономикалык Комиссиясы 12-чи Жыйынында кыска мөөнөттө 2 миллиард долларга, орто мөөнөттө 5 миллиард долларга жетүү максатында эки боордош өлкө “боордоштук укугуна негизделген” соода, энергетика, транспорт, айыл чарба, билим берүү, саламаттык сактоо, маданият жана маалымат технологиялары сыяктуу көптөгөн тармактарды камтыган 77 пункттан турган Иш-аракет Планын кабыл алды. Ошентип, эки өлкөнүн экономикалык кызматташуусу “Кеңири Стратегиялык Өнөктөштүк” алкагында институттук деңгээлге көтөрүлдү
Кыргызстан: Борбордук Азиянын Швейцариясы
Кыргызстан жерлеринин болжол менен 65%ы Теңир тоолору менен капталган. Бул өзгөчөлүк өлкөнү көп учурда “Борбордук Азиянын Швейцариясы” деп атап келишет. Табигый өзгөчөлүгү менен Кыргызстан түрк дүйнөсүнүн туризм тармагындагы жаркын жылдыздарынын бири болуп саналат.
Мисалы, Ысык-Көл — узундугу 180 км, туурасы 60 км менен дүйнөдөгү экинчи эң чоң тоо көлү. 700 метрден ашык тереңдиги, төмөн туздуулук деңгээли жана жылуу булактарынын аркасында кышында да тоңбойт; эндемик түрлөрү менен глобалдык мааниге ээ. Кыргызстан экономикасы кен казуу, мал чарбачылык, айыл чарба жана туризмге негизделген, бирок бул ресурстардын туруктуу пайдаланылышы негизги максат катары белгиленет. Бул да Швейцариядагыдай туризм өлкөсүн түзүүдө маанилүү фактор болуп саналат.
Мындан тышкары, Сүлүктү жана башка аймактардан табылган көктүрк доорунан калган балбал эстеликтери кыргыз жерин түрк тарыхы үчүн маанилүү туризм борбору кылат. Бул эстеликтер түрк элинин байыркы маданиятын чагылдырган булак катары кызмат кылат. Кыргызстан стратегиялык орду менен Борбордук Азия (Түркистан) соодасында маанилүү логистикалык борбор катары эсептелет. Кыргызстанда түзүлө турган каржы борбору аймакка толук кызмат кыла алат. Мындан улам өлкө келечекте каржы, туризм жана логистика тармактарында аймактык борбор болууга мүмкүнчүлүккө ээ.
Инвестициялык чөйрө жана реформалар
Кыргызстан бизнес үчүн маанилүү инвестициялык борбор болуу максатында реформаларды жүзөгө ашырууда. 2025-жылы кабыл алынган жаңы инвестициялык мыйзам менен бюрократия азайтылып, салык жеңилдиктери берилди жана ачыктык жогорулады. Натыйжада, улуттук жана чет элдик инвесторлорго бирдей шарттар түзүлүп, укуктары камсыздалды.
17-сентябрда Kabar.kg сайтында жарыяланган экономика макаласында 2024-жылы өлкөгө келген түз инвестициялардын 29,7%ы Кытайдан, 25,8%ы Россиядан жана 9,6%ы Түркиядан келгендиги белгиленген. Алдыңкы тогуз айда жалпы 746,9 миллион доллар инвестиция тартылган, бул мурдагы жылга салыштырмалуу 14,1%га өсүш көрсөткөн. Транспорт (айрыкча Кытай–Кыргызстан–Өзбекстан темир жолу), өнөр жай, турак жай, туризм жана технология (анын ичинде жасалма интеллект) тармактары негизги инвестициялык багыттар болуп саналган. Бул контекстте түрк дүйнөсү өлкөлөрү, Түрк Мамлекеттери Уюмунун алкагында келечекте жасай турган соода келишимдери СССРден калган “түшүнүксүз аз соода” маселесин чечүүгө салым кошот.
Кыргызстан Түрк Мамлекеттери Уюмунун Жыйынына Меймандосчулук Көрсөттү
Кыргызстан 18-сентябрда Түрк Мамлекеттери Уюмунун Өкмөт башчылары/Вице-президенттер Жыйынына меймандосчулук кылды. Жыйында Түрк дүйнөсү 2040 Визиясынын алкагында түрк дүйнөсүнүн бакубаттуулугу, өнүгүүсү жана энергетикалык коопсуздук сыяктуу стратегикалык маанилүү маселелер каралды. Ошондой эле, Каспий Орто Коридорунан баштап кайра жаралуучу энергияга чейинки инвестициялар жана кызматташтык күчөтүү маселелери талкууланды.
Жыйындын алкагында Түркия Республикасынын Вице-президенти Джевдет Йылмаз, “байкоочу мүчө” болгон Түндүк Кипр Түрк Республикасына каршы колдонулган адилетсиз изоляцияга каршы биргелешкен солидардуулук чакырыгын жасады. Бул чакырык, келечекте Түрк Мамлекеттери Уюмунун өз алдынча чечим чыгара билүү визиясын көрсөтөт.
Жыйынтык
Кыргызстан стратегиялык ордуна ылайык соодада өндүрүш борбору жана логистикалык түйүн түзүү мүмкүнчүлүгүнө ээ. Келечекте технологияны өнүктүрүү аймактары жана каржы инвестициялык демилгелер сыяктуу максаттар, Кыргызстанды чындап эле аймактын “Швейцариясы” кылат. Мындан тышкары, энергетика сыяктуу табигый ресурстарга негизделген өнүгүү модели өлкөнү түрк дүйнөсүнүн жаркын жылдыздарынын бири кылат жана аймактын энергетикалык экспортун жогорулатат. Түрк Мамлекеттери Уюмунун кезектеги төрагасы болгон Кыргызстан, келечекте кабыл ала турган стратегиялык жол картасы менен маанилүү экономикалык кадамдарды жасоого мүмкүнчүлүккө ээ.
Ахмет Саглам / 18.09.2025 / Анкара / www.saglamahmet.com
Özbekistan UZDAILY Haber Ajansı yayını
