Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev’in Ankara’ya Çalışma Ziyareti
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in 29 Temmuz 2025 tarihinde Türkiye’ye gerçekleştirdiği resmi ziyaret, yalnızca diplomatik protokol kapsamında değerlendirilemeyecek ölçüde çok katmanlı ve stratejik bir nitelik taşımaktadır. Bu temas, özellikle bilim, enerji ve lojistik alanlarında gelişmekte olan bölgesel ittifakların derinleştiği, çok boyutlu bir dönüşüm sürecinin parçası olarak öne çıkmaktadır. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın daveti üzerine Ankara’ya gelen Tokayev Cumhurbaşkanı Erdoğan ile birlikte Türkiye-Kazakistan Yüksek Düzeyli Stratejik İş Birliği Konseyi’nin beşinci toplantısına başkanlık etmiş ve bu görüşmeler neticesinde iki ülke arasında 20 belge imzalanmıştır. Bu belgelerin kapsamı, özellikle madencilik, enerji, ulaştırma ve yükseköğretim alanlarında yeni bir bölgesel entegrasyon modeline işaret etmektedir.
Enerji Diplomasisi ve Kaynak Jeopolitiği
Ziyaretin en dikkat çeken boyutlarından biri, Kazak petrolünün Türkiye üzerinden dünya pazarlarına ulaştırılmasına yönelik yeni iş birliği adımlarının müzakere edilmesidir. Tokayev’in açıklamasına göre, hâlihazırda Bakü–Tiflis–Ceyhan boru hattı aracılığıyla Türkiye’ye yıllık 1,4 milyon ton Kazak petrolü taşınmaktadır. Bu hacmin, imzalanan iyi niyet anlaşmaları çerçevesinde artırılması hedeflenmektedir. Bu gelişme, hem Türkiye’nin enerji merkezi olma vizyonunu pekiştirmekte hem de Kazakistan’ın enerji ihracatında güzergâh çeşitliliği ve güvenli limanlara erişim stratejisi açısından kritik öneme sahiptir. Ayrıca Türkiye Petrolleri’nin Kazakistan’da faaliyet göstermeye yönelik niyeti, bu iş birliğinin sadece taşımacılıkla sınırlı kalmayıp, üretim süreçlerine de sirayet edebileceğini göstermektedir.
Kazakistan’ın sahip olduğu nadir toprak elementleri ve stratejik maden rezervleri, yeşil enerji dönüşümünü önceleyen Avrupa ve Asya ekonomileri için büyük bir değer taşımaktadır. Bu çerçevede madencilik alanında imzalanan anlaşmalar, yalnızca ticari değil; aynı zamanda teknolojik ve bilimsel Ar-Ge iş birliklerini de zorunlu kılacak yeni bir dönemin habercisi olabilir.
Orta Koridor’un Stratejik Kodları
Ziyaretin bir diğer önemli gündem başlığı, Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Güzergâhı olarak bilinen Orta Koridor’un etkinleştirilmesi ve geliştirilmesi olmuştur. Tokayev’in paylaştığı verilere göre, Çin ile Avrupa arasında karayoluyla taşınan yüklerin yaklaşık %85’i Kazakistan üzerinden geçmektedir. Bu durum, Kazakistan’ı bölgenin lojistik altyapısının omurgası konumuna taşımaktadır. Türkiye’nin Orta Koridor’daki merkezi rolü, güzergâhın Avrupa ile entegrasyon sürecinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Bu bağlamda, Kazakistan’ın demiryolu ve karayolu altyapısını modernize etme, Hazar Denizi taşımacılığını yeniden canlandırma çabaları, Türkiye’nin liman kapasitesi ve ulaşım altyapısıyla birleştiğinde, büyük bir sinerji potansiyelini beraberinde getirmektedir. Bu gelişmeler, aynı zamanda Zengezur Koridoru’nun stratejik önemini de ortaya koymakta ve Çin’den başlayan taşımacılığın İran güzergâhına takılmaksızın Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaştırılmasının Türkiye açısından taşıdığı değeri pekiştirmektedir.
Eğitim ve Akademik Diplomasi
Ziyaretin yalnızca ekonomik değil, bilimsel ve kültürel yönleriyle de dikkat çektiği görülmektedir. Ortak girişimle kurulmuş olan Ahmet Yesevi Üniversitesi’nin yanı sıra, Gazi Üniversitesi’nin Güney Kazakistan Pedagoji Üniversitesi bünyesinde bir şube açacak olması, Türk yükseköğretim modelinin Kazakistan’daki eğitim reformlarıyla entegrasyonuna katkı sunabilir.
Bununla birlikte, Türkiye Maarif Vakfı’nın Kazakistan’daki yeni okul girişimleri, iki ülkenin eğitim alanındaki iş birliğinin genişleyerek kurumsallaştığını göstermektedir. Bu girişimler yalnızca öğrenci değişim programlarıyla sınırlı kalmayıp; ortak araştırma projeleri, sağlık teknolojileri, uzaktan eğitim sistemleri ve akademik hareketlilik gibi alanlarda da çok yönlü bir iş birliği zemini oluşturabilir.
Yatırımlarda Artan Yoğunluk
İkili ekonomik ilişkilerde gözle görülür bir ivmelenme söz konusudur. İki ülke arasındaki ticaret hacmi 5 milyar dolara ulaşmış durumdadır. Kazakistan’ın Türkiye’deki yatırımları 1,5 milyar doları bulurken, Türkiye’nin Kazakistan’daki yatırımları da 5 milyar dolar seviyesine yaklaşmıştır. Tokayev’in ifadesine göre, Kazakistan’da yaklaşık 4 bin Türk şirketi faaliyet göstermekte ve bu şirketler toplamda 6 milyar dolarlık projeye imza atmıştır. Bu şirketlerin enerji, inşaat, tarım, sanayi, altyapı ve sağlık gibi sektörlerde faaliyet göstermesi, Türkiye’nin kalkınma deneyimini bölgeye aktarma kapasitesinin önemli bir göstergesi olarak değerlendirilebilir.
Sonuç: Çok Katmanlı Ortaklık Modeli
Tokayev-Erdoğan görüşmesinde enerji, ulaştırma, eğitim ve bilim eksenlerinde tesis edilen kapsamlı iş birliği zemini, gelecek dönemde stratejik bir çerçeveye oturtulması hâlinde, iki ülkenin belirlediği 15 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefinin gerçekleştirilmesine ciddi katkılar sunacaktır.
Ziyaret kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’e Türkiye Cumhuriyeti Devlet Nişanı’nın tevcih edilmesi ise, ikili ilişkilerin yalnızca stratejik çıkarlar temelinde değil, aynı zamanda kardeşlik hukukuna dayalı bir anlayışla da derinleşmesi bağlamında olum yönde katkı sağlayarak farklı bir ivme katacaktır.
Ahmet SAĞLAM – 30.07.2025 – Ankara
President Tokayev’s Working Visit to Ankara
The official visit of President of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev to Turkey on July 29, 2025, carries a multidimensional and strategic significance that extends far beyond the boundaries of diplomatic protocol. This engagement stands out as part of an ongoing multidimensional transformation process, particularly marked by deepening regional alliances in the fields of science, energy, and logistics. Invited by President Recep Tayyip Erdoğan, President Tokayev co-chaired the fifth meeting of the Turkey-Kazakhstan High-Level Strategic Cooperation Council. As a result of this summit, 20 bilateral agreements were signed, encompassing new frameworks of regional integration, especially in the domains of mining, energy, transportation, and higher education.
Energy Diplomacy and Resource Geopolitics
One of the most striking dimensions of the visit was the negotiation of new cooperation mechanisms aimed at transporting Kazakh oil to global markets via Turkey. According to President Tokayev, currently 1.4 million tons of Kazakh oil are transported annually through the Baku–Tbilisi–Ceyhan pipeline. Under the newly signed memoranda of understanding, the parties aim to increase this volume. This development not only strengthens Turkey’s ambition to become a regional energy hub but also holds critical importance for Kazakhstan’s strategy to diversify export routes and secure access to safe ports. Furthermore, the expressed intent of Turkish Petroleum Corporation (TPAO) to operate in Kazakhstan signals that the collaboration may extend beyond transport into production processes as well.
Kazakhstan’s reserves of rare earth elements and strategic minerals are of considerable value to both European and Asian economies prioritizing green energy transitions. In this context, the agreements signed in the mining sector may herald a new phase — one that mandates not only commercial but also technological and scientific R&D collaborations.
Strategic Dimensions of the Middle Corridor
Another key agenda item during the visit was the development and activation of the Trans-Caspian International Transport Route, commonly referred to as the Middle Corridor. According to data shared by Tokayev, approximately 85% of road freight transported between China and Europe passes through Kazakhstan. This positions Kazakhstan as a backbone of the region’s logistics infrastructure. Turkey’s central role in the Middle Corridor makes it a decisive actor in the route’s integration with Europe. In this regard, Kazakhstan’s efforts to modernize its rail and road infrastructure, alongside its revival of maritime transport on the Caspian Sea, when combined with Turkey’s port capacity and transportation infrastructure, offer significant synergistic potential. These developments also underscore the strategic importance of the Zangezur Corridor and reinforce the value of uninterrupted transportation from China to Europe via Turkey, bypassing the Iranian route.
Education and Academic Diplomacy
The visit also drew attention for its scientific and cultural dimensions, in addition to its economic focus. Joint initiatives such as the Gazi University’s planned establishment of a branch within the South Kazakhstan Pedagogical University can contribute to aligning the Turkish higher education model with Kazakhstan’s ongoing education reforms.
Moreover, the Turkish Maarif Foundation’s new school initiatives in Kazakhstan signify a broadening and institutionalization of bilateral cooperation in education. These efforts may extend beyond student exchange programs to encompass joint research projects, health technologies, distance education systems, and academic mobility—laying the groundwork for a multifaceted partnership.
Rising Investment Intensity
Bilateral economic relations have gained significant momentum. The trade volume between the two countries has reached USD 5 billion. Kazakh investments in Turkey amount to approximately USD 1.5 billion, while Turkish investments in Kazakhstan are nearing USD 5 billion. According to President Tokayev, around 4,000 Turkish companies are currently operating in Kazakhstan, having undertaken projects worth a total of USD 6 billion. The involvement of these companies in sectors such as energy, construction, agriculture, industry, infrastructure, and healthcare illustrates Turkey’s capacity to transfer its development experience to the region.
Conclusion: A Multi-Layered Partnership Model
The comprehensive cooperation platform established along the axes of energy, transportation, education, and science during the Tokayev-Erdoğan summit could, if institutionalized within a strategic framework, significantly contribute to realizing the two countries’ shared goal of reaching a bilateral trade volume of USD 15 billion.
As part of the visit, President Recep Tayyip Erdoğan awarded President Kassym-Jomart Tokayev the State Order of the Republic of Turkey—an act that symbolizes the deepening of bilateral relations not merely on the basis of strategic interests but also through a shared sense of fraternal affinity, thereby adding a distinct and positive momentum to the partnership.
Ahmet SAĞLAM – July 30, 2025 – Ankara – www.saglamahmet.com
Рабочий визит Президента Казахстана Токаева в Анкару
Рабочий визит Президента Республики Казахстан Касыма-Жомарта Токаева в Турцию 29 июля 2025 года носил многослойный и стратегический характер, выходящий далеко за рамки дипломатического протокола. Эта встреча стала частью многоуровневого процесса трансформации, особенно в контексте углубляющихся региональных союзов в области науки, энергетики и логистики. По приглашению Президента Турецкой Республики Реджепа Тайипа Эрдогана Токаев прибыл в Анкару, где совместно с Эрдоганом сопредседательствовал на пятом заседании Высшего совета стратегического сотрудничества между Казахстаном и Турцией. В результате переговоров было подписано 20 документов, охватывающих широкий спектр вопросов, включая горнодобывающую промышленность, энергетику, транспорт и высшее образование, что указывает на формирование новой модели региональной интеграции.
Энергетическая дипломатия и геополитика ресурсов
Одним из ключевых аспектов визита стали переговоры о новых направлениях сотрудничества по транспортировке казахстанской нефти на мировые рынки через территорию Турции. По словам Токаева, в настоящее время ежегодно через нефтепровод Баку–Тбилиси–Джейхан в Турцию поставляется 1,4 млн тонн казахстанской нефти. В рамках подписанных меморандумов о взаимопонимании планируется увеличение данного объёма. Эти шаги усиливают стремление Турции к роли энергетического хаба, а для Казахстана имеют стратегическое значение в контексте диверсификации маршрутов экспорта и доступа к безопасным портам. Намерение компании Turkish Petroleum развернуть деятельность в Казахстане демонстрирует, что сотрудничество будет выходить за пределы транспортировки и может распространиться на процессы добычи.
Казахстан обладает значительными запасами редкоземельных элементов и стратегических минералов, имеющих особую ценность для экономик Европы и Азии, ориентированных на «зелёный» энергетический переход. В этом контексте соглашения в горнодобывающей отрасли могут стать основой не только для торгового взаимодействия, но и для научно-технического сотрудничества в сфере исследований и разработок.
Стратегическое значение Среднего коридора
Другим важным направлением переговоров стало развитие Транскаспийского международного транспортного маршрута, известного как Средний коридор. Согласно данным, представленным Токаевым, около 85% автомобильных грузоперевозок между Китаем и Европой проходят через территорию Казахстана, что превращает страну в ключевой элемент региональной логистической инфраструктуры. Центральная роль Турции в Среднем коридоре определяет её влияние на интеграцию маршрута с Европой. В этой связи усилия Казахстана по модернизации железнодорожной и автомобильной инфраструктуры, а также по возобновлению перевозок через Каспий в сочетании с портовыми мощностями Турции формируют значительный синергетический потенциал. Эти процессы одновременно подчеркивают стратегическое значение Зангезурского коридора, укрепляя значимость маршрута, позволяющего доставлять грузы из Китая в Европу через Турцию, минуя иранское направление.
Образование и академическая дипломатия
Визит был примечателен не только экономическим, но и научно-культурным содержанием. Наряду с действующим совместным университетом имени Ахмеда Ясави, открытие филиала Университета Гази на базе Южно-Казахстанского педагогического университета может способствовать интеграции турецкой модели высшего образования в реформы казахстанской системы.
Кроме того, новые инициативы Фонда Маариф в Казахстане свидетельствуют о расширении и институционализации сотрудничества в сфере образования. Эти проекты не ограничиваются студенческими обменами, но также предусматривают совместные исследования, развитие медицинских технологий, дистанционное образование и академическую мобильность.
Усиление инвестиционной активности
Двусторонние экономические отношения демонстрируют заметную динамику роста: объём взаимной торговли достиг 5 млрд долларов. Инвестиции Казахстана в Турцию составляют 1,5 млрд долларов, в то время как турецкие инвестиции в Казахстан приближаются к отметке в 5 млрд долларов. По словам Токаева, на территории Казахстана действует около 4 тыс. турецких компаний, реализовавших проекты общей стоимостью 6 млрд долларов. Деятельность этих компаний охватывает энергетику, строительство, сельское хозяйство, промышленность, инфраструктуру и здравоохранение, что свидетельствует о значительном потенциале трансфера турецкого опыта развития в регион.
Заключение: многослойная модель партнёрства
Фундамент широкомасштабного сотрудничества, заложенный в ходе переговоров Токаева и Эрдогана в сферах энергетики, транспорта, образования и науки, при условии его стратегической институционализации, способен существенно приблизить стороны к достижению поставленной цели — доведения объёма двусторонней торговли до 15 млрд долларов.
Особое значение имел факт награждения Президента Казахстана Касыма-Жомарта Токаева Государственным орденом Турецкой Республики, врученным Президентом Реджепом Тайипом Эрдоганом. Этот жест придаёт отношениям не только стратегическое, но и братское измерение, способствуя их дальнейшему углублению.