В рамках 13-го саммита глав государств Организации тюркских государств (ОТГ), состоявшегося в Анкаре, в своей оценке для казахстанских СМИ я рассмотрел предложения Президента Казахстана Касым-Жомарта Токаева по экономическому сотрудничеству, озвученные им на саммите.
Нажмите на эту ссылку, чтобы перейти к интервью.
Ankara’da gerçekleştirilen Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) 13. Devlet Başkanları Zirvesi kapsamında, Kazakistan basınına verdiğim değerlendirmede, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in zirvede dile getirdiği ekonomik iş birliği önerilerini ele aldım.
Bu bağlantıyı tıklayarak röportaja gidebilirsiniz.
Röportajın Türkçe çevirisi:
Stratejik Ortaklıktan Yeni Fırsatlara: Türk Uzman, Kazakistan’ın Avrasya’nın Kalkınmasındaki Rolünü Değerlendirdi
Ankara’da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı’nın 13. Zirvesi, ekonomik bütünleşmenin geliştirilmesi ve uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi açısından yeni perspektifler ortaya koydu. Özellikle Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in ticaretin, ulaşım altyapısının, dijital teknolojilerin geliştirilmesi ve TDT’nin faaliyetlerinin iyileştirilmesine yönelik girişimlerini sunduğu konuşması dikkat çekti.
Zirve öncesinde Kazakistan Devlet Başkanı’nın Türkiye’ye gerçekleştirdiği resmî ziyaret de önemli gelişmelere sahne oldu. Kasım Cömert Tokayev, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından bizzat karşılandı. Ankara’daki görkemli karşılama töreni ve gerçekleştirilen görüşmeler, ebedî dostluk ve genişletilmiş stratejik ortaklık ilişkilerinin yüksek seviyesini ortaya koydu. İkili ticaret hacminin 15 milyar dolara çıkarılması ise temel ekonomik hedeflerden biri olarak öne çıktı.
Kazakistan, Orta Asya’yı Hazar Denizi, Türkiye ve Avrupa pazarlarına bağlayan stratejik konumuyla bölgede önemli bir yere sahiptir. Tokayev’in zirvede ortaya koyduğu girişimler, somut ekonomik ve altyapı projeleri aracılığıyla bu imkânların genişletilmesini hedeflemektedir.
Kazakistan-Türkiye ortaklığı nasıl gelişiyor ve Kazakistan, Avrasya’nın yeni ekonomik mimarisinin şekillenmesinde nasıl bir rol oynuyor? Orta Koridor ve Güney Kafkasya’daki değişimler hangi perspektifleri beraberinde getiriyor? Bu konuları, uluslararası ilişkiler ve Türk devletlerinin ekonomik bütünleşmesi alanında çalışan Türk uzman Ahmet Sağlam değerlendirdi.
– Kasım Cömert Tokayev’in Türkiye’ye gerçekleştirdiği resmî ziyaret, Recep Tayyip Erdoğan tarafından sıcak bir şekilde karşılandı. Cumhurbaşkanları görüşmeler gerçekleştirdi ve ebedî dostluk ile genişletilmiş stratejik ortaklık ilişkilerini geliştirme niyetlerini teyit etti. Bu görüşmenin önemini nasıl değerlendiriyorsunuz ve bu görüşme, Türkiye’nin bölgesel stratejisinde Kazakistan’ın rolü hakkında ne söylüyor?
– Bana göre Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in Türkiye ziyareti, sıradan bir diplomatik etkinlikten çok daha fazlasını ifade etmektedir. Bu ziyaret, iki devletin Avrasya’da Türk dünyasının ekonomik ve stratejik konumunu güçlendirme arzusunun somut bir göstergesidir.
Kazakistan ve Türkiye arasındaki ilişkiler yalnızca ortak tarihî ve kültürel mirasa dayanmamaktadır. İlişkilerin günümüzdeki içeriği giderek daha fazla ticaret, yatırım, enerji ve ulaştırma alanlarındaki karşılıklı çıkarlar tarafından şekillendirilmektedir.
Kazakistan, Türkiye’nin Orta Asya’daki en önemli ortaklarından biridir. Buna karşılık Türkiye de Kazakistan’ın en büyük ticaret ortakları ve yabancı yatırımcıları arasında yer almaktadır. Bu etkileşim, ikili iş birliğinin daha da genişletilmesi için sağlam bir temel oluşturmaktadır.
Özellikle Cumhurbaşkanı Tokayev’in Türk şirketlerini desteklemeye ve yatırım faaliyetleri için elverişli koşullar oluşturmaya hazır olduklarına ilişkin açıklamalarını önemli buluyorum. Bu tür bir politika, ekonomik ilişkilerin yeni bir seviyeye taşınması açısından doğrudan önem taşımaktadır.
Ticaret hacmini 15 milyar dolara çıkarma hedefi, yalnızca mevcut ticaretin genişletilmesini değil, aynı zamanda yeni iş birliği alanlarının geliştirilmesini de gerektirmektedir. Öncelikle ulaştırma altyapısı, enerji, tarım, yapay zekâ ve savunma sanayii alanlarından söz ediyoruz.
Bu sektörlerin geliştirilmesi, her iki ülkenin ekonomik potansiyelini güçlendirebilir ve Türk dünyasının üretim merkezleri, pazarları ve uluslararası ulaşım sistemleri arasındaki bağlantıları genişletebilir.
Bu nedenle Tokayev ve Erdoğan’ın Ankara’daki görüşmeleri, ekonomik iş birliğinin Avrasya’nın gelişimine yönelik uzun vadeli stratejik bir vizyonla birleştirilmesi yolunda önemli bir adım olarak değerlendirilmelidir.
– TDT’nin 13. Zirvesi’nde Kasım Cömert Tokayev, 2027-2031 yıllarını kapsayan Teşkilat Stratejisi’nin kabul sürecinin hızlandırılmasını, Türk Yatırım Fonu’nun imkânlarından daha etkin yararlanılmasını ve somut projelerin hayata geçirilmesine odaklanılmasını önerdi. Bununla birlikte Kazakistan’ın TDT ülkeleriyle ticaret hacmi yüzde 40 artarak 10 milyar dolara yaklaştı. Kazakistan, Türk dünyasının gelecekteki ekonomik kalkınmasında nasıl bir rol oynayabilir?
– Bana göre Türk Devletleri Teşkilatı’nın geleceği büyük ölçüde üyelerinin siyasi dayanışmayı ve tarihî yakınlığı somut ekonomik sonuçlara dönüştürme becerisine bağlıdır.
Dil, kültür ve tarihî miras ortaklığı, iş birliği için elverişli koşullar oluşturmaktadır. Ancak sürdürülebilir kalkınma için ticari ilişkiler, yatırımlar, ortak üretim faaliyetleri ve etkin bir ulaştırma altyapısı gereklidir.
Cumhurbaşkanı Tokayev’in zirvede sunduğu ekonomik girişimler tam da bu çerçevede değerlendirilmelidir. Kendilerinin somut projelere yaptığı vurgu, Türk dünyası devletlerinin uygulamaya dönük iş birliğini daha da güçlendirmeye yönelik genel ihtiyacıyla örtüşmektedir.
Kazakistan, coğrafi konumu, ekonomik imkânları ve Türkiye ile geliştirdiği ilişkiler sayesinde bu süreçte önemli bir yere sahiptir. İki ülke arasındaki stratejik ortaklığın derinleştirilmesi, bütün bölgede ekonomik ilişkilerin genişlemesine katkı sağlayabilir.
Tokayev’in yatırım mekanizmalarının geliştirilmesi ve ortak projelerin hayata geçirilmesine yönelik önerileri, bölgesel iş birliğinin daha geniş ekonomik mantığıyla örtüşmektedir.
Bana göre Ankara Zirvesi’nin başarısı, siyasi mutabakatların ne ölçüde yatırım projelerine, ticaretin genişlemesine ve uzun vadeli ekonomik kazanımlara dönüştürülebileceğiyle belirlenecektir.
– Tokayev’in konuşmasının temel başlıklarından biri Orta Koridor’un geliştirilmesiydi. Cumhurbaşkanı, dokuz ayda yük taşımacılığında yüzde 30, transit taşımacılıkta ise yüzde 90 artış yaşandığını bildirdi. Kazakistan, diğer uluslararası güzergâhları da geliştirirken lojistik altyapısını ve deniz limanlarını modernize etmeyi hedefliyor. Bu politikanın Türkiye ve bütün Orta Asya açısından önemi nedir?
– Orta Koridor’un önemi, uluslararası ticarette yaşanan daha geniş kapsamlı değişimler çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Bu güzergâh, Çin’den başlayarak Orta Asya, Hazar Denizi ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya uzanmakta; en büyük üretim merkezleri ile uluslararası pazarlar arasında alternatif ve stratejik öneme sahip bir ulaşım hattı oluşturmaktadır.
Kazakistan, bu güzergâh üzerinde kilit bir coğrafi konuma sahiptir. Ülkenin ulaştırma altyapısı ve transit imkânları, koridorun tamamının işleyişi açısından büyük önem taşımaktadır.
Buna karşılık Türkiye, Asya ile Avrupa pazarları arasındaki ulaştırma bağlantısının önemli bir bölümünü sağlamaktadır.
Bu nedenle Kazakistan ve Türkiye’nin ulaştırma ve lojistik alanındaki iş birliği özel bir stratejik önem kazanmaktadır. Bu iş birliği, Orta Koridor’un kapasitesini artırabilir ve ekonomik rekabet gücünü yükseltebilir.
Bu açıdan Cumhurbaşkanı Tokayev’in uluslararası ulaştırma bağlantılarının geliştirilmesine gösterdiği önem, Kazakistan’ın ve ortaklarının gerçek ekonomik çıkarlarıyla bağlantılıdır.
Coğrafi konumun tek başına avantaj sağlamadığını anlamak gerekir. Bu avantajların hayata geçirilebilmesi için altyapının modernize edilmesi, lojistik mekanizmaların geliştirilmesi ve uluslararası iş birliğinin iyileştirilmesi gerekmektedir.
Tam da bu nedenle Tokayev’in Kazakistan’ın transit potansiyelini genişletmeye yönelik ortaya koyduğu planlar, ulaştırma bağlantılarının gelecekteki gelişimi açısından pratik bir önem taşımaktadır.
Özellikle Orta Koridor’un modernizasyonunun, Orta Asyalı üreticilerin uluslararası pazarlara erişiminin genişlemesine katkı sağlayabilecek olması önemlidir. Bu durum yalnızca Kazakistan ve Türkiye için değil, bölgedeki diğer devletler için de ilave fırsatlar oluşturmaktadır.
Bana göre iki ülke arasındaki ulaştırma ortaklığının geliştirilmesi, ekonomik iş birliğinin en umut vadeden alanlarından biridir. Bunun stratejik sonucu, devletlerin coğrafi avantajlarını sürdürülebilir ticari ve lojistik bağlantılara dönüştürme becerisine bağlı olacaktır.
– Kasım Cömert Tokayev, zirvede yapay zekânın, süper bilgisayar altyapısının ve veri merkezlerinin geliştirilmesini de kapsayan Kazakistan’ın kapsamlı dijital gündemini sundu. Cumhurbaşkanı ayrıca deneyimlerini diğer Türk devletleriyle paylaşmaya hazır olduklarını ifade etti. Kazakistan ve Türkiye arasındaki teknolojik iş birliği hangi perspektifleri ortaya çıkarıyor?
– Yapay zekâ alanındaki iş birliğinin geliştirilmesi, Kazakistan-Türkiye ortaklığının daha da güçlendirilmesine yönelik umut vadeden alanlardan birini oluşturmaktadır.
İki devlet arasındaki ekonomik ilişkiler, geleneksel ticaretin sınırlarını giderek aşmaktadır. Enerji, ulaştırma ve tarımın yanı sıra yeni teknolojik sektörler de giderek daha fazla önem kazanmaktadır.
Modern ekonomi, yalnızca üretim altyapısının değil, sanayinin, lojistiğin ve uluslararası ticaretin verimliliğini artırabilecek dijital çözümlerin de geliştirilmesini gerektirmektedir.
Bu nedenle Cumhurbaşkanı Tokayev’in ortaya koyduğu teknolojik girişimler, Kazakistan’ın ekonomik imkânlarının genişletilmesi ve Türkiye ile iş birliğinin geleceği çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Yapay zekâ, öncelikle farklı sektörlerdeki pratik uygulamaları açısından önem taşımaktadır. Modern ulaştırma sistemleri, üretim tesisleri ve uluslararası ticaret ağları giderek daha fazla dijital altyapıya bağımlı hâle gelmektedir.
Kazakistan ve Türkiye, yeni sektörlerde iş birliğini genişletme imkânlarına sahiptir. İlgili projelerin geliştirilmesi, mevcut ticari ve yatırım ilişkilerini tamamlayabilir.
Özellikle bu tür bir iş birliğinin yalnızca iki devlet açısından değil, daha geniş bir bölge açısından da önem taşıyabileceği unutulmamalıdır. Üretim merkezleri, pazarlar ve ulaştırma sistemleri arasındaki teknolojik bağlantıların genişletilmesi, bütün Türk coğrafyasının ekonomik bütünleşmesi için ilave zemin oluşturmaktadır.
Bu açıdan Tokayev’in zirvede sunduğu dijital gündem, teknolojik etkileşimin daha geniş kapsamlı bölgesel ekonomik iş birliği sürecinin bir parçası olarak değerlendirilmesine imkân tanımaktadır.
Temel koşul, projelerin pratikte hayata geçirilmesidir. Geleneksel sektörlerin yeni teknolojik imkânlarla birleştirilmesi, Kazakistan-Türkiye ortaklığına ilave bir stratejik derinlik kazandırabilir.
– Cumhurbaşkanı Tokayev, Orta Koridor’un Kazakistan ve TDT devletleri açısından öncelikli önemini vurguladı. Aynı zamanda Güney Kafkasya’da, Ermenistan üzerinden yeni ulaştırma bağlantıları öngören TRIPP projesi geliştiriliyor. Bu süreçler Kazakistan’ın ulaştırma stratejisini nasıl tamamlayabilir ve Azerbaycan ile Türkiye arasındaki ekonomik ilişkileri nasıl güçlendirebilir?
– Güney Kafkasya’da yaşanan değişimler, Avrasya’nın gelecekteki ulaştırma sistemi açısından doğrudan önem taşımaktadır. Bu değişimlerin önemli yönlerinden biri, Orta Asya, Hazar bölgesi ve Türkiye arasında daha yakın bir etkileşim sağlayabilecek yeni bağlantıların geliştirilmesidir.
Bu noktada Trump Route for International Peace and Prosperity olarak bilinen TRIPP projesi özel bir ilgiyi hak etmektedir. Proje, Azerbaycan’ın ana karası ile Nahçıvan arasındaki ulaştırma bağlantısı da dâhil olmak üzere Ermenistan toprakları üzerinden altyapı bağlantılarının geliştirilmesini öngörmektedir.
Projenin önemi, Ermenistan-Azerbaycan ilişkilerinin sınırlarını aşmaktadır. İlgili altyapı, gelecekte Orta Asya, Güney Kafkasya ve Türkiye arasında uluslararası ticaretin, enerji iş birliğinin ve ulaştırma bağlantılarının genişlemesine katkı sağlayabilir.
Tam da bu noktada Cumhurbaşkanı Tokayev’in TDT Zirvesi’nde ortaya koyduğu Kazakistan’ın ulaştırma gündemiyle bir bağlantı ortaya çıkmaktadır.
Orta Koridor’un geliştirilmesi, güzergâhın tamamı boyunca ulaştırma bağlantılarının güçlendirilmesini gerektirmektedir. Bu nedenle Güney Kafkasya’da ilave bağlantıların ortaya çıkması, Asya’daki üretim merkezleri ile Avrupa pazarları arasındaki ulaşım imkânlarını genişletebilir.
Bu durum Kazakistan açısından öncelikle Trans-Hazar güzergâhının geliştirilmesi bakımından önem taşımaktadır. Azerbaycan ve Türkiye için ise bölgesel ulaştırma bağlantılarını güçlendirmeye yönelik ilave imkânlar ortaya çıkmaktadır.
Bununla birlikte siyasi mutabakatlar ile altyapı projelerinin fiilen hayata geçirilmesi arasındaki farkı gözetmek önemlidir. TRIPP konusunda kararların alınmış olması, güzergâhın tamamen oluşturulduğu ve işletmeye hazır olduğu anlamına gelmemektedir.
Projenin bundan sonraki gelişimi; teknik ve ticari mutabakatlara, bölgesel güvenlik meselelerine ve ilgili devletler arasındaki siyasi ilişkilere bağlı olacaktır.
Ayrıca projeye ilişkin kararların TDT Zirvesi ile aynı döneme denk gelmesinin önceden belirlenmiş bir siyasi anlam taşıdığını da ileri sürmek mümkün değildir. Bununla birlikte bu süreçler gerçekten de birbiriyle bağlantılı olarak değerlendirilebilir.
Bana göre Kazakistan ve Cumhurbaşkanı Tokayev’in önemli ölçüde dikkat gösterdiği Orta Koridor’un geliştirilmesi, Avrasya’nın ulaştırma mimarisindeki bütün değişimler dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Güney Kafkasya’daki ilave bağlantılar, bölgenin ticari ilişkilerinin daha da genişlemesini sağlayabilecek unsurlardan biri olabilir.
– Kasım Cömert Tokayev, 13. Zirve’de ekonomik bütünleşmenin geliştirilmesi, TDT kurumlarının güçlendirilmesi ve uluslararası iş birliğinin genişletilmesine yönelik girişimlerde bulundu. Aynı zamanda Türkiye, Kazakistan ve Özbekistan ile stratejik ortaklığını derinleştiriyor. Kazakistan, Avrasya’daki yeni etkileşim sisteminde nasıl bir yere sahip ve bütün Türk dünyası için hangi perspektifleri görüyorsunuz?
– Bana göre yaşanan gelişmeler, Avrasya’nın ekonomik ve jeopolitik yapısının değişmesine yönelik daha geniş kapsamlı sürecin birbiriyle bağlantılı unsurları olarak değerlendirilmelidir.
Türkiye’nin Kazakistan ve Özbekistan ile stratejik ortaklığını geliştirmesi, Orta Koridor’un öneminin artması ve Güney Kafkasya’da yeni ulaştırma imkânlarının ortaya çıkması, Türk devletleri arasındaki iş birliğinin giderek daha fazla pratik bir nitelik kazandığını göstermektedir.
Tarihî ve kültürel yakınlığa dayalı etkileşimden ticaretin, yatırımların, ulaştırma altyapısının ve üretim iş birliğinin genişletilmesine geçiş özel bir önem taşımaktadır.
Bu süreçte Kazakistan önemli bir yere sahiptir. Coğrafi konumu, ekonomik potansiyeli ve Türkiye ile sahip olduğu stratejik ortaklık, uluslararası ticaret ve ulaştırma bağlantılarının şekillendirilmesine aktif biçimde katılması için uygun koşullar oluşturmaktadır.
Bu nedenle Cumhurbaşkanı Tokayev’in Ankara Zirvesi’nde sunduğu ekonomik girişimler, bütün bölgenin uzun vadeli gelişimi çerçevesinde değerlendirilmelidir. Bu girişimlerin pratik önemi, Türk dünyası devletleri arasındaki ekonomik etkileşimi genişletme imkânlarıyla bağlantılıdır.
Kazakistan-Türkiye ortaklığının güçlendirilmesi, Orta Asya’daki üretim merkezleri ile Türkiye ve Avrupa pazarları arasındaki bağlantıların geliştirilmesine katkı sağlayabilir.
Bana göre Türk dünyası arasındaki iş birliğinin geleceği, devletlerin siyasi etkileşimi somut ekonomik, teknolojik ve lojistik kazanımlarla birleştirme becerisine bağlı olacaktır.
Ankara Zirvesi’nin stratejik önemi de tam olarak burada yatmaktadır. Cumhurbaşkanı Tokayev tarafından sunulan ekonomik ve altyapısal girişimler, Türk dünyası devletleri arasında uygulamaya odaklı iş birliğinin oluşturulmasına yönelik daha geniş kapsamlı sürecin bir parçasıdır.
Sürdürülebilir ticaret ve ulaştırma bağlantılarının geliştirilmesi, ülkelerin mevcut ekonomik imkânlardan daha etkin yararlanmalarını ve Avrasya’da karşılıklı faydaya dayalı ortaklıklarını güçlendirmelerini sağlayacaktır.